Αρτέμης Μ. Αθανασάκης

 

                   -   Διδάκτωρ επιστημών της αγωγής.

                   -   MASTER OF SCIENCE Πανεπιστημίου SALFORD.

                   -   MASTER τεχνολογίας Πανεπιστημίου MARΥLAND.

                   -   MASTER περιφερειακής ανάπτυξης Παντείου Πανεπιστημίου.

                   -   Σχολικός Σύμβουλος κλάδου Φυσικών Αθήνας.

                   -   Αν. Διευθυντής 3ου Π.Ε.Κ. Αθήνας

 

«Το μάθημα της τεχνολογίας, ως διερευνητική μεθοδολογική προσέγγιση του ολιστικού περιβάλλοντος, στο Γυμνάσιο»

 

            Το πρόγραμμα του μαθήματος "ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ" στη Γενική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση θεωρείται σήμερα πρωταρχικό στον τόπο μας, τόσο για την προσέγγιση των στόχων του νέου σχολείου, όσο και για την εφαρμογή των αρχών και μεθόδων της σύγχρονης παιδαγωγικής.

            Η σπουδαιότητα του μαθήματος αυτού δικαιώνεται και από τη φιλοσοφική, κοινωνική, οικονομική, πολιτισμική και παιδαγωγική του υπόσταση.

            Γιατί μια πολλαπλή θεώρηση της τεχνολογικής και παραγωγικής διαδικασίας στο σχολικό πρόγραμμα της Γενικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης πειθαρχεί στις σημερινές απαιτήσεις για:

       -   σύνθεση της "θεωρίας" με την "πράξη",

       -   σύνδεση της "γνώσης" με την "παραγωγή" και

       -   αλληλεπίδραση του "σχολείου" με την ευρύτερη "κοινότητα".

            Ακόμη η επικαιρότητα των στόχων, αρχών και μεθόδων του προγράμματος σχετίζεται με τις ανάγκες για:

       -   τεχνολογική ενημέρωση των αυριανών πολιτών που θα ακολουθήσουν "ακαδημαϊκά επαγγέλματα" και

       -   ανακάλυψη των μαθητών με "τεχνικά ταλέντα" που σήμερα ασφυκτιούν σε απολύτως "γενικά" ή σε απολύτως "τεχνικά" σχολεία.

            Γι' αυτό και στόχοι του μαθήματος είναι όχι μόνο η σύνδεση χειρωνακτικών και διανοητικών δεξιοτήτων στο σχολικό πρόγραμμα, αλλά και η πρακτική εφαρμογή γνώσεων, ικανοτήτων και εμπειριών που αποκτήθηκαν από άλλα μαθήματα, όπως για παράδειγμα από τη Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Οικονομία, Ιστορία, Μαθηματικά κ.ά.

            Ωστόσο σοβαροί στόχοι του μαθήματος είναι και:

       -   η κατανόηση του ρόλου της τεχνολογίας στην πορεία του πολιτισμού,

       -   η διερεύνηση των τεχνολογικών δυνατοτήτων για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων,

       -   η ανάπτυξη δεξιοτήτων για επικοινωνία, συνεργασία και διαπροσωπικές σχέσεις,

       -   η απόκτηση γνώσεων, στάσεων, δράσεων και συμπεριφορών για τις λειτουργίες του αυριανού πολίτη και καταναλωτή, και ασφαλώς,

       -   η συνειδητοποίηση των θετικών και αρνητικών επιδράσεων της τεχνολογικής εξέλιξης και της παραγωγικής διαδικασίας στο φυσικό, κοινωνικό και πολιτιστικό συνολικό περιβάλλον.

            Συνεπώς το σχολικό πρόγραμμα της τεχνολογίας βασίζεται τόσο στις ανάγκες του εφήβου, όσο και στις ανάγκες της κοινωνίας στην οποίαν αυτός αύριο θα ζήσει σαν πολίτης.

            'Ετσι δίνει έμφαση σε δραστηριότητες που αναπτύσσουν την προσωπικό-ητά του, προωθούν την κοινωνικοποίησή του και διαμορφώνουν μια ολοκληρωμένη αντίληψη για την ενότητα του εργασιακού και κοινωνικού χώρου.

            Επομένως στο μάθημα αυτό η έννοια της εργασίας αποτελεί:

       -   πράξη αυτοδημιουργίας,

       -   αντίληψη κοινωνική,

       -   δύναμη πολιτιστική και

       -   μεθοδολογία μαθησιακή.

            Γι' αυτό και η κατασκευή δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά κορύφωση μιας "έμπρακτης" διαδικασίας μάθησης, που συνιστά μια μεθοδικά σχεδιασμένη και συνειδητά προγραμματισμένη υπεύθυνη "εργασία".

            Δηλαδή το πρόγραμμα ετούτο δεν ενδιαφέρεται μόνο για μια απλή ή περίτεχνη κατασκευή, αλλά για την ενεργοποίηση των απαραίτητων τεχνολογικών γνώσεων και δεξιοτήτων που σήμερα χρειάζεται, για τη σύνδεσή τους με τις ιστορικές, κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους του τεχνολογικού μας χώρου.

            Επομένως ο τεχνολογικός χαρακτήρας του μαθήματος, εναρμονίζεται με ανθρωπιστικά γνωστικά στοιχεία που προσφέρει μια συνολική λειτουργική εικόνα για τη φύση, την κοινωνία, την οικονομία και την παραγωγή, διαμορφώνοντας έτσι άτομα δραστήρια, χρήσιμα, υπεύθυνα, αλλά και καλλιεργημένα για το κοινωνικό σύνολο.

            'Ολες αυτές οι κατευθύνσεις και οι προοπτικές τελικά ευνοούν μια αντίληψη για την τεχνολογία και τις εφαρμογές της, που σέβεται τις κοινωνικές προτε-ραιότητες και αρνείται τις στενές τεχνοκρατικές επιλογές και τα μονοδιάστατα παραγωγικά μοντέλα, τα οποία συνθλίβουν την ιδιαίτερη ψυχολογική και συναισθηματική υπόσταση του ανθρώπου.

            Συνεπώς και οι καθηγητές του μαθήματος χρειάζεται να είναι ολοκληρωτικά διαφοροποιημένοι από αυτούς της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης που σκοπεύουν σε άλλους ειδικότερους στόχους. Δηλαδή οι καθηγητές του προγράμματος αυτού πρέπει να συνδυάζουν τεχνική ικανότητα, τεχνολογική ενημέρωση, επιστημονική συγκρότηση και παιδαγωγική κατάρτιση.

            Συγκεκριμένα ο καθηγητής εδώ, δεν είναι απλός προμηθευτής τεχνικών γνώσεων, αλλά καθοδηγητής, συντονιστής, εμψυχωτής και συνεργάτης του μαθητή που προωθεί ικανότητες για λήψη αποφάσεων, λύση προβλημάτων και για χρήση των πολυποικίλων πηγών πληροφόρησης, οι οποίες εντοπίζονται στο ευρύτερο τεχνολογικό και κοινωνικό του περιβάλλον.

            Ειδικότερα οι δραστηριότητες που συγκροτούν τη διδακτική μεθοδολογία του μαθήματος, περιλαμβάνουν:

       -   Ατομικές μελέτες, σχεδιάσεις και κατασκευές στην Α' τάξη του Γυμνασίου.

       -   Σεμιναριακές συναντήσεις και συζητήσεις για κατασκευαστικά και άλλα ζητήματα.

       -   Γραφτές παρουσιάσεις από τους μαθητές, των κατασκευασμένων τους έργων (PROJECTS).

       -   Ομαδικές κατασκευές PROJECTS σε μακέτες, στη Β' τάξη.

       -   Ερευνητικές επισκέψεις σε εργασιακούς, τεχνολογικούς και παραγωγικούς χώρους.

       -   Διαλέξεις, ομιλίες και συζητήσεις με ειδικούς αλλά και έμπειρους προσκεκλημένους στη σχολική τάξη.

            Κάθε ολοκληρωμένο δηλαδή PROJECT στο τεχνολογικό εργαστήριο του σχολείου, εκφράζει προβληματισμό, προγραμματισμό, μεθοδικότητα, συνεργασία και υπευθυνότητα.

            Το βιβλίο του καθηγητή που χρησιμοποιείται για τις ανάγκες του προγράμματος δεν αποτελεί "εγχειρίδιο" κάποιων δοσμένων γνώσεων, αλλά "σχεδίαση δραστηριοτήτων", που προσφεύγει σε πηγές, στοιχεία και ιδέες, οι οποίες από τη μια πλευρά προσδιορίζουν τη σημασία της τεχνολογίας στην πολιτισμική εξέλιξη, ενώ από την άλλη πλευρά χρησιμεύουν για την (ατομική και ομαδική) συστηματική οργάνωση, μεθόδευση και κατασκευή ενός PROJECT στο σχολικό εργαστήριο.

            Τέλος η αξιολόγηση της επίδοσης του μαθητή στο μάθημα αυτό, συνεκτικά αναλογικά ικανότητες, όπως η δημιουργικότητα, η εφευρετικότητα, η επιδεξιότητα, η συνεργασία, η μεθοδικότητα και η χρήση των πολλαπλών φυσικών και τεχνητών πηγών πληροφόρησης. Οι δεξιότητες αυτές αξιολογούνται σε σχέση με τη φυσική κατάσταση του μαθητή, την προσπάθεια που αυτός καταβάλλει και την προσφορά του στη διδακτική ατμόσφαιρα της εργαστηριακής τάξης.

            'Ολα αυτά δείχνουν ότι η φιλοσοφία, οι αρχές, οι στόχοι και οι μεθοδεύσεις του προγράμματος ετούτου, μπορούν ίσως να αμβλύνουν κάποια από τα οξυμένα προβλήματα του εκπαιδευτικού μας συστήματος, Και τούτο γιατί το μάθημα αυτό παρέχει:

       -   μάθηση ενεργητική και όχι παθητική,

       -   αγωγή συνεργατική και όχι μονολογική,

       -   γνώση σφαιρική και πολυδύναμη και όχι μονοδιάστατη και θεωρητική.

            Εξάλλου το σχετικό πρόγραμμα της γενικής τεχνολογίας στο Γυμνάσιο εντάσσεται δικαίως στο σύγχρονο - ανανεωτικό μοντέλο αγωγής, αφού:

       -   παραμερίζει την αυθεντία του δάσκαλου,

       -   ανατρέπει το άκαμπτο σχολικό πρόγραμμα,

       -   αποδυναμώνει την αποκλειστικότητα του σχολικού εγχειριδίου και

       -   επεκτείνει τα όρια μάθησης και έξω από τη σχολική τάξη, δηλαδή στο εργαστήριο, στις υπηρεσίες, στην παραγωγή και γενικότερα στην κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα της ζωής.

            Με τη σημερινή κρίση του θεωρητικού, μονολογικού, παραδοσιακού εκπαιδευτικού μοντέλου, η διδασκαλία του μαθήματος της Τεχνολογίας στη Γενική Εκπαίδευση, αποτελεί μια από τις περισσότερο ριζοσπαστικές παρεμβάσεις παιδαγωγικής δράσης στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ   ΠΗΓΕΣ

 

1.         Athanassakis A., Philosophical foundations for Industrial Arts in Greece, University of Maryland, 1979.

2.         Αθανασάκης Α., Κοινωνία, τεχνολογία και εκπαίδευση, ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ, 24, 1983.

3.         Αθανασάκης Α., Η σημασία, η θέση και ο ρόλος της τεχνολογίας στο σχολικό πρόγραμμα, πρακτικά Γ' διεθνούς συνεδρίου της ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, Αθήνα 1989.

4.         Αθανασάκης Α., Φιλοσοφικές και μεθοδολογικές αρχές του μαθήματος της τεχνολογίας, επιμορφωτικό πρόγραμμα GODIESEE της UNESCO, Πάτρα 1993.

5.         Αθανασάκης Α., Παιδαγωγικές κατευθύνσεις Φυσικών Επιστημών, εκδ. ΣΑΒΒΑΛΑΣ, Αθήνα 1996.

6.         Αθανασάκης Α., Το μάθημα της τεχνολογίας στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, 1ο Παγκύπριο Συνέδριο Σχεδιασμού και Τεχνολογίας, Λευκωσία 1999.

7.         Αθανασάκης Α., Η έρευνα και η ανάπτυξη ως πεδίο σύγκλισης της τεχνολογικής εκπαίδευσης και της περιβαλλοντικής αγωγής, πρόγραμμα επιμόρφωσης ΥΠΕΠΘ - Πολυτεχνείου Κρήτης, Χανιά 1998.

8.         Αθανασάκης Α., Ιλιάδης Ν., Η μεθοδολογία του μαθήματος της τεχνολογίας ως κατεύθυνση διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών, 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο της 'Ενωσης Ελλήνων Φυσικών, Ηράκλειο 1996.

9.         Ιλιάδης Ν., Το μάθημα της τεχνολογίας στη γενική εκπαίδευση, εκδ. ΙΩΝ, Αθήνα 1983.

10.       Ιλιάδης Ν., Αθανασάκης Α., Αρναουτάκης Ι., Μπαλαφούρης Ι., Το μάθημα της τεχνολογίας στο Γυμνάσιο, Βιβλίο του καθηγητή, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1996.

11.       UNESCO, Place of science and technology in school curricula. A global survey, Paris 1986.

12.       Wilkinson G., Reflections for progression in design and technology in education for the new millenium, 1ο Παγκύπριο Συνέδριο Σχεδιασμού και Τεχνολογίας, Λευκωσία 1999.