Συμπόσιο ‘’Σχεδιασμός & Παραγωγή Παιδαγωγικού Υλικού για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση’’ Πανεπιστήμιο Πειραιά 21-23 Φεβρουαρίου 2003.

Ελληνική Εταιερία για την Προστασία του Περιβάλλοντος & της Πολιτιστικής Κληρονομιάς

___________________

Η ΥΙΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ.

 

Κωνσταντίνα Παπαδογιαννάκη*, Ιερόθεος Ζαχαρίας**,

Κώστας Τσακίρης***, Κώστας Μαυρέλης****, Θεόδωρος Κουσουρής**

 

*  18o Δημοτικό Σχολείο, Αμπελόκηποι 11525, Αθήνα

** Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων,

Αγ. Κοσμάς Ελληνικό, 16604, Αθήνα

*** Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, 11510, Αθήνα

**** Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Θέρμο 30008, Αιτωλοακαρνανία

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στα πλαίσια του προγραμματος Life-Φύση που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τριχωνίδα, υλοποιούνται μεταξύ των άλλων στην πράξη και σχετικές δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, ως προς την ‘’Υιοθεσία & Φροντίδα’’ οικολογικά ευαίσθητων περιοχών.

Ειδικότερα, μέσα από ένα καθορισμένο σχέδιο δράσης το οποίο δεν περιορίζεται μέσα στο σχολικό έτος, υλοποιούνται ποικίλες δραστηριότητες κυκλικής εναλλαγής, χωρίς ημερομηνία λήξης. Και τούτο γιατί η ¨Υιοθεσία και Φροντίδα¨ είναι τρόπος ζωής και συνολικότερης συμπεριφοράς προς τον περιβάλλοντα - γειτονικό χώρο στον οποίο ζουν οι μαθητές, οι δάσκαλοι, οι γονείς και οι συντοπίτες μας. Δεν αφορά μόνο στο τώρα, αλλά και στο αύριο. Οχι ΄΄τύποις΄΄ αλλά ΄΄επί της ουσίας΄΄. Η ενεργοποίηση των παιδιών, τα εφόδια που θα αποκτηθούν και  τα μηνύματα που θα πρέπει να πορευτούν προς την τοπική κοινωνία και τους φορείς της, αποτελούν πολυσύνθετη διαδικασία η οποία με τη βοήθεια της μάθησης, της συζήτησης και της ενεργούς συμμετοχής (σχολεία, τοπικοί φορείς, κάτοικοι) σε πρακτικό ή και σε θεωρητικό πλαίσιο, επιδιώκει :

-την ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας για τις αξίες  και τη σημαντικότητα της προστασίας των οικολογικά ευαίσθητων περιοχών της Τριχωνίδας,

-τη δημιουργία κινήτρων, μέσων και μηχανισμών για τη σταδιακή  βελτίωση του τοπικού περιβάλλοντος,

-την αλλαγή των παραδοσιακών στάσεων και αντιλήψεων του ντόπιου πληθυσμού ως προς το περιβάλλον, την προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η ενεργός συμμετοχή των μαθητών μέσα από προσιτές και εύκολες περιβαλλοντικές δραστηριότητες, που μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα και γύρω από το σχολείο (υιοθεσία και συνεχή φροντίδα περιοχών, προτάσεις και πρωτοβουλίες αναβάθμισης υποβαθμισμένων περιοχών, υποστηρικτικές δραστηριότητες, ομιλίες, εκθέσεις φωτογραφίας, σχεδίου και ζωγραφικής, γιορτή του νερού και του κόσμου του, δρώμενα κ.ά), είναι υπόδειγμα για ολόκληρη την τοπική κοινωνία, διότι τα παιδιά είναι οι καλύτεροι ¨promoters¨ όταν ¨νοιάζονται¨ για την προστασία και τη φροντίδα του περιβάλλοντός τους.

Ετσι, στα πλαίσια  ‘’Υιοθετώ και Φροντίζω’’ μια ευαίσθητη περιοχή στην Τριχωνίδα:

α) από ειδικούς επιστήμονες, αρμόδιους τοπικούς φορείς και  εκπαιδευτικούς, ‘’καταρτίστηκε περιβαλλοντικό σχέδιο δράσης’’ που καθορίζει ποιές δραστηριότητες, με ποιό τρόπο και με ποιά μέσα θα υλοποιηθούν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση από τις μαθητικές κοινότητες και το ντόπιο πληθυσμό με εθελοντική συμμετοχή, β) μέσα από ειδική εκδήλωση ’’συνομολογήθηκε οικολογικό συμφωνητικό’’ μεταξύ σχολείων και της τοπικής κοινωνίας με το οποίο δεσμεύτηκαν οι συμμετέχοντες, σε κοινές δράσεις και δραστηριότητες τοπικού χαρακτήρα και γ) δραστηριοποιήθηκαν σχολεία της περιοχής για τη φροντίδα και την υιοθεσία ευαίσθητων περιοχών.

Η ΄΄Υιοθεσία και Φροντίδα΄΄ στις ευαίσθητες περιοχές της Τριχωνίδας αφορούσαν ειδικότερα την πρώτη χρονιά της εφαρμογής του προγράμματος:

-Επιτήρηση και φροντίδα οικολογικά ευαίσθητων περιοχών.

-Συμμετοχή στην περιφρούρηση και στην εκστρατεία για το καθάρισμα ευαίσθητων περιοχών από την ανεξέλεγκτη απόρριψη σκουπιδιών.

-Προτάσεις αισθητικής και ουσιαστικής αναβάθμισης μιας υποβαθμισμένης περιοχής.

-Προτάσεις σχεδιασμού καλύτερης διαχείρισης των καλαμιώνων, της χρήσης του νερού, των υγρών λιβαδιών, των απορριμάτων και άλλων τοπικών ζητημάτων.

-Δημιουργία προτύπων ΄΄φυτωρίων΄΄ μέσα στο χώρο του σχολείου, με σκοπό τη μεταφύτευσή τους σε συγκεκριμένες περιοχές, κάτω από τις οδηγίες ειδικών επιστημόνων. 

-Δημιουργία έντυπου πληροφοριακού υλικού με στόχο την ενημέρωση της κοινωνίας, σε συνεργασία με την ομάδα εργασίας, για τα θέματα της προστασίας των συγκεκριμένων οικολογικά ευαίσθητων περιοχών.

-Διοργάνωση διαφόρων εκδηλώσεων πληροφόρησης, ευαισθητοποίησης, συμμετοχικότητας, εθελοντισμού κλπ.

 

Συμπόσιο ‘’Σχεδιασμός & Παραγωγή Παιδαγωγικού Υλικού για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση’’ Πανεπιστήμιο Πειραιά 21-23 Φεβρουαρίου 2003.

Ελληνική Εταιερία για την Προστασία του Περιβάλλοντος & της Πολιτιστικής Κληρονομιάς

___________________

ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

‘’ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ’’

(Παραγωγή Παιδαγωγικού Υλικού για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση)

 

Κωνσταντίνα Παπαδογιαννάκη*, Ιερόθεος Ζαχαρίας**,

Κώστας Μαυρέλης*** , Θεόδωρος Κουσουρής**

 

*  18o Δημοτικό Σχολείο, Αμπελόκηποι 11525, Αθήνα

** Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων,16604, Αθήνα

*** Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Θέρμο 30008, Αιτωλοακαρνανία

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το παιχνίδι παίζεται ταυτόχρονα από τρείς ισάριθμες ομάδες παιδιών αποτελούμενες από 5 έως 7 παίκτες η κάθε ομάδα, ενώ η ηλικία τους πρέπει να είναι πάνω από 9 ετών. Ως βάση για το  παιχνίδι χρησιμοποιούνται ξηροί καρποί ή φρούτα που αντιπροσωπεύουν τους πόρους, δηλαδή τα αγαθά που προσφέρει το φυσικό περιβάλλον, ενώ οι ανθρωπογενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον από τις δραστηριότητες του ανθρώπου αντιπροσωπεύονται με κενά πλαστικά μπουκάλια ή κενά δοχεία αναψυκτικών ή άχρηστα υλικά της τάξης.

Η κάθε ομάδα ενεργεί αυτοβούλως, αλλά κάτω από ορισμένες προυποθέσεις και πάντοτε με την επίβλεψη ενός εμψυχωτή-οδηγού. Οι κανόνες του παιχνιδιού μπορούν να μεταβάλλονται από τον εμψυχωτή του παιχνιδιού και έχουν να κάνουν με:

-την απαγόρευση ή όχι της επικοινωνίας και της συνεννόηση μεταξύ των παικτών,

-τις ποσότητες των καρπών που κάθε παίκτης συλλέγει,

-τις ποσότητες των πλαστικών μπουκαλιών ή δοχείων ή άχρηστων υλικών που κάθε παίκτης είναι υποχρεωμένος να αφήσει στο χώρο του.

Σημειώνεται, ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διαδικασία της αναπλήρωσης-αναγέννησης των φυσικών πόρων, αλλά και η διάσταση του χρόνου μέσα στον οποίο θα πρέπει να διεξάγεται η διαδικασία του παιχνιδιού. 

Ο παιδαγωγικός στόχος του παιχνιδιού είναι να αντιληφθούν τα παιδιά βιωματικά, την ανάγκη της σωστής και συνετής χρήσης των φυσικών πόρων, αλλά και της ελαχιστοποίησης των ανθρωπογενών επιπτώσεων πάνω στο φυσικό περιβάλλον. Επίσης, σημαντικό είναι να αναγνωρίσουν τα παιδιά το πρόβλημα, να διερευνήσουν τις προσφορότερες λύσεις του, αλλά και να ενισχυθεί μέσα από το παιχνίδι η συλλογικότητα, η συζήτηση, η επιχειρηματολογία και η αρχές της λειτουργίας της ομάδας.

Μετά το παιχνίδι οργανώνουμε συζήτηση, έτσι ώστε να δειχθεί, εξηγηθεί και επισημανθεί ότι:

-ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός των περιβαλλοντικών ζητημάτων είναι αναγκαίος. Μπορούμε να δείξουμε με παραδείγματα, πως μακροπρόθεσμα υπάρχει περισσότερο όφελος αν το κάθε άτομο αυτοπεριορίζει τις ανάγκες του και συγχρόνως επισημαίνουμε τη στάση που χρειάζεται να κρατούν τα άτομα, ώστε να επιτυγχάνεται ο σκοπός του μεγαλύτερου οφέλους για όλους μας και το περιβάλλον ειδικότερα,

-υπάρχει σχέση ανάμεσα στην βραχυπρόθεσμη και κοντόθωρη ικανοποίηση διαφόρων αναγκών του ανθρώπου και των ελλείψεων που θα παρατηρηθούν σε βάθος χρόνου,  όταν δεν υπάρχει σωστή διαχείριση των φυσικών πόρων, δηλαδή των αγαθών που μας προσφέρει το φυσικό περιβάλλον,

-εκείνο το οποίο είναι καλό και προσοδοφόρο για ένα άτομο, ίσως δεν συμφέρει την ομάδα και την κοινωνία ολόκληρη,

 -μπορεί να γίνει παραλληλισμός μεταξύ διαθέσιμων καρπών και της υπερεκμετάλλευσης των δασών, της υπεραλίευσης, της υπερβόσκησης, της εντατικής καλλιέργειας των αγρών, της υπερθήρευσης, της κατασπατάλησης του νερού κλπ,

-η αλληλοσυσχέτιση των ανθρωπογενών παραπροιόντων ή υποπροιόντων με τα πλαστικά μπουκάλια ή τα δοχεία ή τα άχρηστα υλικά του παιχνιδιού, μπορεί να βοηθήσει ώστε να διατυπωθούν απόψεις για προσφορώτερους τρόπους ελαχιστοποίησης των επιπτώσεων τους προς το περιβάλλον, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

-οι αποφάσεις κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού που πήραν τα παιδιά στις διάφορες ομάδες τους, μπορεί να ήταν άστοχες, εύστοχες, λογικές, κερδοφόρες, αλλά ποιον αφορούσαν και γιατί;

-η διαφορά μεταξύ ανανεώσιμων, ανανεούμενων και μη φυσικών πόρων.

-τα ΄΄κοινά΄΄ αγαθά πρέπει να τα διαχειριζόμαστε ΄΄συνετά΄΄; (στην οικογένεια, στην πόλη, στον κόσμο......), αλλά και το πρόβλημα της παγκόσμιας διανομής-κατανομής και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων.