ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΟΙΝΑ

Οικολογική Παιδαγωγική Ομάδα

Περικλέους 18, 155 61 Χολαργός

11-9-2000

 

Σχετικά με το δικαίωμα των μαθητών - πολιτών *1 στη σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση

 

 

"Αναγνωρίζοντας ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των εκπαιδευτικών συστημάτων και ότι συνιστά, ταυτόχρονα, ένα σημαντικό στοιχείο της γενικής δράσης σε ό,τι  αφορά  στο περιβάλλον, ..."

Απόσπασμα από το προοίμιο της 24ης Πρότασης της  Διακήρυξης της Διάσκεψης της Τυφλίδας για την περιβαλλοντική εκπαίδευση (UNESCO 1977)*2

 

 

Ι.          Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδας, Μέρος Β' (:Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα), άρθρο 24, παράγραφο 1, "Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους. Για τη διαφύλαξη του το Κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα ...".

 

ΙΙ.         Σύμφωνα με το νόμο 1892 του '90, άρθρο 3, παράγραφο 13, "Σκοπός της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης είναι να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του, να ευαισθητοποιηθούν για τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό και να δραστηριοποιηθούν, με ειδικά προγράμματα, ώστε να συμβάλουν στη γενικότερη προσπάθεια αντιμετώπισής τους".

 

ΙΙΙ.       Από το συνδυασμό του νοηματικού περιεχομένου του Ι με εκείνο του ΙΙ, συνάγεται ότι η θεσμοθετημένη από το Κράτος, με το νόμο 1892 του '90*3, σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση αποτελεί ιδιαίτερο μέτρο του Κράτους για τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος (βλεπ. άρθρο 24, παράγραφο 1 του Συντάγματος), αφού το σκέλος του σκοπού της το σχετικό με τη δραστηριοποίηση των μαθητών, με ειδικά προγράμματα, "ώστε να συμβάλουν στη γενικότερη προσπάθεια αντιμετώπισης των προβλημάτων που συνδέονται με το περιβάλλον" (βλεπ. νόμο 1892 του '90, άρθρο 3, παράγραφο 13), αφορά ευθέως στη συμμετοχή*4 των μαθητών - πολιτών στη διαφύλαξη του περιβάλλοντος.

            Στο ιδιαίτερο μέτρο "σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση βάσει του νόμου 1892 του '90", που έλαβε το Κράτος, μεταξύ άλλων, για την προστασία του περιβάλλοντος, αντιστοιχεί το δικαίωμα των μαθητών - πολιτών στη σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση.

            Από αυτήν την άποψη, το δικαίωμα των μαθητών - πολιτών στη σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση ανήκει στα επί μέρους δικαιώματα των πολιτών, που, αντιστοιχώντας στα "υπέρ του περιβάλλοντος" ιδιαίτερα μέτρα του Κράτους, θεμελιώνουν, σε τελευταία ανάλυση, το συνταγματικό δικαίωμα προστασίας του περιβάλλοντος (ή το "δικαίωμα στο περιβάλλον")*5.                                                    

 

IV.       Από όσα ειπώθηκαν πιο πάνω, γίνεται φανερό ότι αποδυναμώνεται και καταρρίπτεται εξ αρχής κάθε επιχειρηματολογία υπέρ της προαιρετικής συμμετοχής των μαθητών στα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αφού το δικαίωμα  στη βάσει του νόμου 1892 του '90 σχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση αποτελεί δικαίωμα των μαθητών, στο σύνολό τους, και όχι βέβαια δικαίωμα των "προαιρετικά συμμετεχόντων (σε προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης) μαθητών".

 

                                                                  Σημειώσεις

 

*1         Σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο, οι κάτω των 18 ετών μαθητές δεν έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν (: δεν είναι πολίτες - ψηφοφόροι), αλλά είναι πολίτες με ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο Αριστόβουλος Μάνεσης, "η προστασία των ατομικών ελευθεριών δεν προϋποθέτει αναγκαστικά την κατά το αστικό δίκαιο ενηλικότητα των φορέων τους. Επομένως μπορούν να τις ασκήσουν, κατ' αρχήν, και οι ανήλικοι. Οι ανήλικοι - παιδιά και έφηβοι - συμβαίνει να είναι υποκείμενα και ορισμένων πρόσθετων δικαιωμάτων, ιδίως κοινωνικών, επειδή ακριβώς έχουν ανάγκη προστασίας ειδικής, περισσότερης από τους ενήλικες" (Αρ. Μάνεσης, "Συνταγματικά δικαιώματα - ατομικές ελευθερίες, σελ. 44, Σάκκουλας 1982).

 

*2         Όπως θα φανεί από όσα ακολουθούν, το απόσπασμα αυτό της διακήρυξης της Τυφλίδας (UNESCO 1977) ενδιαφέρει από την άποψη της επίδρασης του λεγόμενου "διακηρυκτικού - άγουρου δικαίου" (: κείμενα διακηρύξεων) στο ισχύον δίκαιο. (Η εν λόγω επίδραση είναι αδιαμφισβήτητη, όμως η ερμηνεία του τροποποιήσιμου ισχύοντος δικαίου δεν προϋποθέτει τη συνδρομή του "διακηρυκτικού δικαίου").

 

*3         Η επίσημη θεσμοθέτηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στη Β/θμια Εκπαίδευση πραγματοποιήθηκε με το νόμο 1892 του '90. Ακολούθησε η θεσμοθέτηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην Α/θμια Εκπαίδευση με τη Φ16/102/Γ308/12-4-1991 υπουργική απόφαση, η οποία προβλέπει ότι οι σχετικές με την περιβαλλοντική εκπαίδευση διατάξεις του νόμου 1892 του '90, που αφορούν στα δευτεροβάθμια σχολεία, εφαρμόζονται αναλόγως και στα σχολεία της Α/θμιας εκπαίδευσης.

 

*4         Η "συμμετοχή" αφορά στη συμβολή των μαθητών, στη πρόληψη ή στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, δηλαδή στη διαφύλαξη (υπό την ευρεία έννοια) του περιβάλλοντος, είτε σε συνεργασία με το Κράτος (περιλαμβανόμενης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης), είτε ασκώντας πίεση στο Κράτος, σε περίπτωση μη τήρησης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. (Γίνεται λόγος για συνεργασία με το Κράτος και για άσκηση πίεσης στο Κράτος, γιατί το Κράτος έχει την υποχρέωση, σύμφωνα με τη σχετική επιταγή του Συντάγματος, να διαφυλάσσει το περιβάλλον, λαμβάνοντας ιδιαίτερα μέτρα).

 

*5         Για τη θεμελίωση του συνταγματικού δικαιώματος προστασίας του περιβάλλοντος σε επί μέρους δικαιώματα των πολιτών που αντιστοιχούν στα "υπέρ του περιβάλλοντος" μέτρα του Κράτους, βλεπ. τη μελέτη του Γιώργου Παπαδημητρίου "Το περιβαλλοντικό Σύνταγμα" (περιοδικό "Νόμος και Φύση", τεύχ. 2/94., σελ. 375-397).