ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η Ελληνική Εταιρεία, όπως είναι σε όλους ευρύτατα γνωστό ενδιαφέρεται ζωηρά για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και προσπαθεί στα πλαίσια των δυνατοτήτων της να ενισχύει τον θεσμό της. Στα πλαίσια αυτά αποφασίσε να υποστηρίξει συστηματικά την δημιουργία και λειτουργία δικτύων για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ξεκίνησε και λειτουργεί με την υποστήριξη του Υπουργείου Παιδείας το Δίκτυο με τίτλο “Το Σποράκι Πηγή Ζωής” με στόχο την κατανόηση σε βάθος του κύκλου της ζωής και της αξίας της βιοποικιλότητας, οι στόχοι και οι προοπτικές του οποίου παρουσιάζονται στη συνέχεια.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η επίτευξη της αειφορίας δεν εξαρτάται μόνο από την διαθεσιμότητα ενεργειακών πόρων αλλά επίσης και καθοριστικά από την διαθεσιμότητα και την ακμαία κατάσταση της βιοποικιλότητας και ουσιαστικά την προστασία και τη διατήρηση των γενετικών πόρων του πλανήτη (και βέβαια της χώρας μας). Οι πόροι αυτοί αναμένεται να δώσουν μέσα στα επόμενα χρόνια σωτήριες λύσεις σε μια σειρά ιατρικών - φαρμακευτικών προβλημάτων και ασθενειών, καθώς και διατροφικών προβλημάτων που ταλανίζουν σήμερα εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια ανθρώπων σε όλη τη Γη. Πέραν της χρηστικής σημασίας αναδεικνύεται μέσω της βιοποικιλότητας το ηθικό αίτημα της αξίας της ζωής αυτής καθεαυτής.

Η ευαισθησία και η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία είναι μια διαδικασία που πρέπει να παρέχεται δια βίου και να αρχίζει από την πρώιμη παιδική ηλικία. Τα τελευταία χρόνια, καθώς η πείρα των εκπαιδευτικών που ασχολούνται με τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης μεγαλώνει, γίνεται περισσότερο σαφές ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να παρέχεται με αποτελεσματικότερο τρόπο όταν η μαθητική ομάδα αποτελεί μέλος ενός ευρύτερου συνόλου, ενός συνόλου που μελετά - επεξεργάζεται το ίδιο θέμα και γνωστοποιεί τα ευρήματά του μεταξύ των μελών του. Μιλάμε για τη δικτυακή δομή των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και για τα θεματικά δίκτυα (όπως SEMEP, Οικολογικά Σχολεία, "Το Ποτάμι" κά), τα οποία φαίνεται ότι προσφέρουν περισσότερα από ότι ένα πρόγραμμα Π.Ε. που πραγματοποιείται αυτόνομα σε ένα μόνο σχολείο.

Είναι γνωστό ότι τα δίκτυα παρουσιάζουν τα παρακάτω πλεονεκτήματα για τους συμμετέχοντες σε αυτά:

  1. Δίνεται η δυνατότητα ανταλλαγής των στοιχείων που έχει συλλέξει ένα μέλος του δικτύου και άμεσης χρησιμοποίησης των στοιχείων αυτών από όλα τα άλλα μέλη του δικτύου
  2. Δίνεται στους μαθητές η αίσθηση ότι ανήκουν σε ένα ευρύτερο σύνολο, σε μια ομάδα σημαντική και διαφορετική από τις άλλες, κι έτσι ικανοποιείται η ψυχολογική ανάγκη τους να διακρίνονται και να μετέχουν σε “σύνολα” με συγκεκριμένα ενδιαφέροντα.
  3. Η ταυτόχρονη πραγματοποίηση ενός περιβαλλοντικού προγράμματος από πολλά σχολεία, πολλούς δασκάλους και μαθητές, βελτιώνει διαρκώς το πρόγραμμα. Έτσι συμπληρώνονται κενά και αδυναμίες και πολύ σύντομα, αφού μάλιστα αξιολογηθεί το πρόγραμμα στην πράξη, αποτελεί ένα έγκυρο εργαλείο παροχής αξιόπιστης και αποτελεσματικής περιβαλλοντικής αγωγής, που θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για πολλά χρόνια .
  4. Διευκολύνει τους εκπαιδευτικούς που συντονίζουν τα προγράμματα Π.Ε στο να αξιοποιούν εμπειρίες άλλων εκπαιδευτικών και να αποφεύγουν επαναλήψεις, αδυναμίες και λάθη.
  5. Δίνει τη δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ σχολείων που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση, επιτρέποντας στους μαθητές να γνωρίσουν καλύτερα την χώρα, καθώς και τις κατά τόπους συνήθειες, ήθη και άλλα πολιτιστικά στοιχεία.

ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ Π.Ε. "ΤΟ ΣΠΟΡΑΚΙ, ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ"

Το Δίκτυο Π.Ε. "Το Σποράκι , πηγή ζωής", δημιουργήθηκε προκειμένου να εξυπηρετήσει τους παρακάτω σκοπούς και στόχους:

Α. ΣΚΟΠΟΙ

    1. Παροχή περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και αγωγής στους μαθητές του Δημοτικού σχολείου.
    2. Προστασία των ενδημικών ειδών της Ελληνικής χλωρίδας
    3. Προστασία της βιοποικιλότητας
    4. Προστασία των εδαφών από τη διάβρωση μέσω της αναδάσωσης και αναθάμνωσης
    5. Ανάδειξη της ανάγκης ορθολογικής και αειφορικής χρήσης και διαχείρισης του νερού
    6. Ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση των μαθητών, σύμφωνα με τους στόχους της Π.Ε. όπως αυτοί έχουν διαμορφωθεί στις μεγάλες διακυβερνητικές διασκέψεις (Στοκχόλμη, Βελιγράδι, Τιφλίδα, Μόσχα, Ρίο και Θεσσαλονίκη).

Β. ΣΤΟΧΟΙ

Ι. ΓΝΩΣΕΙΣ

    1. Παροχή στους μαθητές των κατάλληλων και επαρκών γνώσεων για να εκτιμήσουν του περιβάλλον και τα προβλήματά του.
    2. Παροχή στους μαθητές των απαραίτητων γνώσεων σχετικά με το ρόλο και τη θέση των σπόρων και των φυτών στο οικοσύστημα.
    3. Τη χρήση του περιβάλλοντος και ειδικότερα των σπόρων ως πηγής γνώσεων.

ΙΙ. ΑΞΙΕΣ-ΣΤΑΣΕΙΣ

    1. Να εμφυσήσει στους μαθητές την αξία της προστασίας του περιβάλλοντος
    2. Του σεβασμού της ζωής συνολικά και όχι μόνον της ανθρώπινης ζωής
    3. Της αναγνώρισης της αισθητικής και συναισθηματικής αξίας της φύσης
    4. Της αξίας της προσωπικής συμμετοχής σε ευγενείς αγώνες όπως αυτός της προστασίας του περιβάλλοντος, της πολιτιστικής και αισθητικής κληρονομιάς,

ΙΙΙ. ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ- ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Να δώσει τη δυνατότητα στους μαθητές να αποκτήσουν ικανότητες και δεξιότητες για;

    1. Το χειρισμό εργαλείων και οργάνων
    2. Τη φύτευση και παρακολούθηση της ανάπτυξης φυτών από σπόρους
    3. Την καταγραφή σειράς παρατηρήσεων σχετικά με την πορεία της ανάπτυξης ενός φυτού από τη βλάστηση του σπόρου και μετά
    4. Την ομαδική και ατομική εργασία
    5. Την δημιουργία μικρών κήπων και την διατήρησή τους σε καλή κατάσταση
    6. Την σύνταξη εκθέσεων, περιγραφών και αναφορών σχετικά με γεγονότα ή παρατηρήσεις.

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ

Το Δίκτυο συντονίζεται από Επιτροπή στην οποία μετέχουν οι συγγραφείς του παιδαγωγικού υλικού, οι εκπρόσωποι της "Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς" και οι εκπρόσωποι του ΥΠΕΠΘ και ονομάζεται εφ’ εξής “Συντονιστική Επιτροπή”.Για την επικοινωνία των μελών, σχολείων και δασκάλων, εκδίδεται τριμηνιαίο Ενημερωτικό Δελτίο.

Το Δίκτυο στηρίζει επιστημονικά και παιδαγωγικά μια επιτροπή που εφ’ εξής ονομάζεται “Παιδαγωγική Επιτροπή” και αποτελείται από:

Κόμβοι του Δικτύου είναι οι κατά Νομαρχία Υπεύθυνοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, οι οποίοι ταυτόχρονα συνεργάζονται, παρακολουθούν, και βοηθούν τα σχολεία -μέλη του δικτύου κατά την υλοποίηση των σχετικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων. Οι κατά Νομαρχία Υπεύθυνοι είναι λοιπόν οι τοπικοί συντονιστές του δικτύου.

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ

Το δίκτυο θα αναπτυχθεί σε τρεις φάσεις. Η Πρώτη φάση ξεκινά τη σχολική χρονιά 1998-99 με δεκαπέντε Δημοτικά Σχολεία και δύο Νηπιαγωγεία που καλύπτουν γεωγραφικά ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής επικράτειας. Στα σχολεία αυτά στέλνεται αυθεντικό και πρωτότυπο παιδαγωγικό- εκπαιδευτικό υλικό, με βάση το οποίο οι δάσκαλοι -συντονιστές καθοδηγούν τις μαθητικές ομάδες στην πραγματοποίηση του σχετικού προγράμματος. Οι δάσκαλοι αξιοποιούν το παιδαγωγικό υλικό και στέλνουν τις παρατηρήσεις τους στους συγγραφείς για τις περαιτέρω βελτιώσεις. Η πρώτη εφαρμογή του προγράμματος είναι πιλοτική και θα διαρκέσει περίπου τρεις μήνες.

Η Δεύτερη φάση περιλαμβάνει την εφαρμογή στο Δημοτικό και στο Νηπιαγωγείο για μια ολόκληρη χρονιά και σε όλες τις διοικητικές περιφέρειες της χώρας. Τα αποτελέσματα αυτής της εφαρμογής θα αποτελέσουν τη βάση για την τελική διαμόρφωση του δικτύου και του προγράμματος.

Στην Τρίτη φάση ανάπτυξης του δικτύου δίνεται η δυνατότητα να συμμετάσχουν στο δίκτυο όσα σχολεία επιθυμούν, από όλη τη χώρα.

Το υλικό (Σάκος και Ντοσιέ Δραστηριοτήτων) που παραδίδεται δωρεάν στα σχολεία -μέλη, αποτελεί περιουσία της Ελληνικής Εταιρείας και επιστρέφεται σ' αυτήν (πλην των αναλωσίμων) ταυτόχρονα με την αποχώρηση του σχολείου από το Δίκτυο.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΣΑΚΟΥ

    1. Ένας σάκος για τη μεταφορά υλικών και εργαλείων
    2. Μια σειρά 40 έγχρωμων διαφανειών (slides) με ενημερωτικό κείμενο
    3. Πτυσσόμενο ραβδί
    4. Πτυσσόμενο σκαλιστήρι
    5. Αρνητικά φιλμ
    6. Θετικά φιλμ
    7. Πλαστικά γάντια (ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών)
    8. Δερμάτινα γάντια (ένα ζεύγος)
    9. Μεγεθυντικό φακό
    10. Καπέλα με λογότυπο του δικτύου (ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών)
    11. Φωτογραφική μηχανή (μια)
    12. Βιούερ (Viewer) (ένα)
    13. Διάφορα είδη σπόρων
    14. Φυλλάδιο οδηγιών για τη φύτευση των σπόρων
    15. Το βιβλίο “Ένα δένδρο μεγαλώνει μαζί μου”, έκδοση ΥΠΕΧΩΔΕ
    16. Το φυλλάδιο “Ο καλός περιβαλλοντικό πολίτης”
    17. Το φυλλάδιο “Βιολογική γεωργία”
    18. Τη σύμβαση για την αποφυγή της απερήμωσης (ΥΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΣ

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ

Το Σαββατοκύριακο 24 και 25 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στο φιλόξενο χώρο της Ελληνικής Εταιρείας το πρώτο εισαγωγικό επιμορφωτικό σεμινάριο του δικτύου.

Τις εργασίες άνοιξε ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας καθηγητής Μιχαήλ Σκούλλος παρουσιάζοντας τους στόχους και τις επιδιώξεις του δικτύου. Παραβρέθηκαν και χαιρέτησαν ο Δήμαρχος Παπάγου και η Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ κα Φρόσω Φλέγγα. Παρουσίασαν εισηγήσεις και συντόνισαν παιδαγωγικές δραστηριότητες οι συγγραφείς των παιδαγωγικών δραστηριοτήτων Θοδωρής Παπαπαύλου, Δημήτρης Καλαιτζίδης και Βασίλης Ψαλλιδάς καθώς και οι: Παναγιώτης Σταθόπουλος υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ηλείας και ο Hans Stuik Διευθυντής του οικολογικού σταθμού της Βρέμης.

Το σεμινάριο παρακολούθησαν και οι 17 εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν στο δίκτυο και 15 υπεύθυνοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που σχολεία των περιοχών τους συμμετέχουν στο δίκτυο(Α΄ Αθήνας, Β΄ Αθήνας, Γ΄ Αθήνας, Δ΄ Αθήνας, Πειραιάς, Ανατολική Αττική, Καβάλα, Χίος, Ημαθία, Μαγνησία, Βοιωτία, Ηλεία, Κιλκίς, Ηράκλειο και Κυκλάδες). Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου αναπτύχθηκε πλούσιος και γόνιμος διάλογος και οι συμμετέχοντες ένοιωσαν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι από τη δομή του και τα εφόδια που αποκόμισαν, για να μπορέσουν να υλοποιήσουν τις παιδαγωγικές δραστηριότητες του δικτύου, κάτι που φάνηκε ιδιαίτερα έντονα από τα φύλλα αξιολόγησης του σεμιναρίου τα οποία ανώνυμα συμπλήρωσαν.

Με τη λήξη των εργασιών της πρώτης μέρας οι συμμετέχοντες παρέλαβαν τον πλήρη φάκελο των παιδαγωγικών δραστηριοτήτων καθώς και τον σάκο του δικτύου που θα βοηθήσει εκπαιδευτικούς και μαθητές να υλοποιήσουν ευκολότερα τις προτεινόμενες παιδαγωγικές δραστηριότητες.

Προβλέπεται να υπάρξουν ανατροφοδοτικές συναντήσεις καθώς και συναντήσεις αξιολόγησης, με τους συντονιστές δασκάλους, τους αντίστοιχους Υπεύθυνους Π.Ε και την Συντονιστική Επιτροπή.