ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ (ΕΚΚΕ)

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ (Ι.ΠΟ.ΚΟΙΝΩ)

 

 

 

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ TΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

 

 

Γασπαρινάτος Κωνσταντίνος

Ιωαννίδης Ιωάννης

Τσακίρης Κωνσταντίνος

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Απρίλιος 2000


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Α. Πρόλογος. 1

Β. Μεθοδολογία – πηγές στατιστικών στοιχείων. 2

Β.1. Επιτόπια συμπλήρωση ερωτηματολογίων στις εταιρίες Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος  4

Β.2. Τηλεφωνική συγκέντρωση στοιχείων (Ιούνιος – Δεκέμβριος 1999) για τη λειτουργία των κινηματογραφικών μονάδων σ’ όλη την Ελλάδα (φόρμα καταγραφής) Χειμερινά 1998 –99 Θερινά 1999  6

Β.3. Ε.Σ.Υ.Ε. (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος) -Ιστορικό-. 8

Β.4. Υπουργείο Πολιτισμού. 9

Καταστάσεις εισιτηρίων ανά αίθουσα, για την επιστροφή του Φόρου Δημοσίων θεαμάτων από την προβολή ελληνικών ταινιών (μέχρι 100.000 εισιτήρια) 9

Β.5. Εργασίες φοιτητών Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών στο Μάθημα «Πολιτιστική Ανάπτυξη και Πολιτική» του τμήματος Τοπικής και Οικονομικής Ανάπτυξης με διδάσκουσα την καθηγήτρια Ντόρα Κόνσολα και επιβλέποντες εργασιών τους: Κώστα Γασπαρινάτο και Γιάννη Ιωαννίδη με τίτλο «Η κατάσταση των κινηματογραφικών μονάδων (αιθουσών) στην Ελλάδα» (Οκτώβριος ’99 – Ιανουάριος 2000) 10

Β.6. Δειγματολοπτική έρευνα για τις διανεμηθείσες ταινίες που διεξήχθη στις αίθουσες Α’ προβολής των Αθηνών του μήνες Μάρτιο 1997, 1998, 1999 καθώς και Νοέμβριο 1997, 1998, 1999. 11

Β.7. Επίσημοι Κατάλογοι Εταιριών διανομής για τα έτη 1997 – 1998 – 1999. 11

Ιδιωτικό αρχείο με στοιχεία ταινιών των Κώστα Γασπαρινάτου – Γιάννη Ιωαννίδη. 11

Β.8. Διάφορες ιστοσελίδες στο διαδίκτυο. 11

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. 12

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ.. 12

Ι.1. Κινηματογράφος: Η ιστορία του, οι εθνικές κινηματογραφίες και η επικράτηση της Αμερικής. 12

Ι.2. Η καθολικότητα της τέχνης του κινηματογράφου, αναπτύσσεται σε στενή συνάρτηση με τις αλματώδεις τεχνικές εξελίξεις στο χώρο και τις ριζικές αλλαγές στους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης. 14

Ι.3. Ο κινηματογράφος στην Ελλάδα. Τα πρώτα βήματα. 16

Ι.4. Οι πρώτες ελληνικές παραγωγές και οι πρώτες εταιρείες παραγωγής. 18

Ι.5. Η νέα εποχή του ελληνικού κινηματογράφου στα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο: σημαντικές ταινίες και κινηματογράφος πλατιάς κατανάλωσης, η διανομή συμμετέχει στη παραγωγή και η εμφάνιση του Φίνου. 20

Ι.6. 1950-1970: η εικοσαετία της ποσοτικής ανάπτυξης και της παγίωσης του κινηματογραφικού τοπίου με την εμφάνιση ενός συμπαγούς συστήματος διανομής, συνοδεύεται και από νέες ελπιδοφόρες εμφανίσεις που προξενούν ρήγματα και μικρές ανατροπές. 22

Ι.7. Στην μεταπολίτευση διαμορφώνεται και το νέο σκηνικό: δραματική μείωση της παραγωγής και των εισιτηρίων, εγκαθίδρυση του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου και εμφάνιση πολλών νέων σκηνοθετών-δημιουργών. 25

Ι.8. Η απρόβλεπτη αναζωπύρωση στο τέλος του εικοστού αιώνα και οι νέες τάσεις που κυριαρχούν στη παραγωγή, τη διανομή και την αίθουσα. 27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ. 28

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.. 28

ΙΙ.1. Η διαμόρφωση του χώρου της διανομής στην περίοδο της «ακμής» (1960 – 1980) 28

ΙΙ.2. Η διαμόρφωση του χώρου της διανομής την δεκαετία του ΄80. 32

ΙΙ.3. Οι ανακατατάξεις στο χώρο της διανομής την δεκαετία του ΄90. 34

ΙΙ.4. Συμμετοχή Εταιριών Διανομής στη διακίνηση και παραγωγή ταινιών. 36

ΙΙ.5. Βιογραφικά Εταιριών Διανομής. 38

ΙΙ.5.1.ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε. 38

ΙΙ.5.2. ODEON A.E. 41

ΙΙ.5.3. U.I.P. Ε.Π.Ε. 45

ΙΙ.5.4. WARNER ROADSHOW... 47

ΙΙ.5.5. ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ Α.Ε. 49

ΙΙ.5.6. ROSEBUD Α.Ε. 51

ΙΙ.5.7. AMA FILM Ο.Ε. 53

ΙΙ.5.8. ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ.. 54

ΙΙ.5.10. STUDIO – ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΥΚΛΩΜΑ.. 56

ΙΙ.6. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του κλάδου των εταιριών διανομής την τελευταία περίοδο  58

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ. 62

ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ.. 62

ΙΙΙ.1. Η κρατική ενίσχυση στη διανομή. 62

ΙΙΙ.2. H Ευρωπαϊκή ενίσχυση στη διανομή. 64

ΙΙΙ.3. Το παράλληλο κύκλωμα στην διανομή: 70

Η ανάγκη ενός σύγχρονου και εναλλακτικού δίκτυου εισαγωγής, προβολής και διανομής κινηματογραφικών ταινιών. 70

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV.. 75

ΤΑΙΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΗ.. 75

IV.1. Οι ταινίες που προβλήθηκαν ανά εταιρία διανομής και χώρα προέλευσης κατά την τριετία 1997 –1999. 75

ΣΥΝΟΛΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ.. 75

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V.. 83

Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ.. 83

V.1. Οι εξελίξεις στην κινηματογραφική αίθουσα τη δεκαετία του ’90. 83

V.2. Το φαινόμενο των πολυκινηματογράφων. 83

V.3. Η κατανομή των κινηματογραφικών αιθουσών ανά γεωγραφική περιφέρεια στην Ελλάδα  87

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI. 92

ΤΑ ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ.. 92

Γενικές παρατηρήσεις – Προτάσεις.. 95

Βιβλιογραφία: 97

ΠΑΡΑΡΤΗΜα: 98

 


Α. Πρόλογος

Η διεξαχθείσα έρευνα αφορά στη διερεύνηση της λειτουργίας του συστήματος Διανομής Ταινιών καθώς επίσης και στην επεξεργασία στατιστικών στοιχείων σχετικά με το αριθμό εισιτηρίων πραγματοποιημένων στις εν λειτουργία αίθουσες.

Η έρευνα παραγγέλθηκε στο Ινστιτούτο Πολιτικής Κοινωνιολογίας του ΕΚΚΕ από το Media Desk Hellas και υλοποιήθηκε από την Ερευνητική Ομάδα (που συγκροτήθηκε για την υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου) την οποία αποτελούν οι Επιστημονικοί συνεργάτες:

α) Γασπαρινάτος Κώστας       Σύμβουλος Πολιτισμού και Επικοινωνίας 

β) Ιωαννίδης Ιωάννης             Σύμβουλος Πολιτισμού και Επικοινωνίας

γ) Τσακίρης Κώστας               ΕΛΕ Β' βαθμίδας ΕΚΚΕ

Η έρευνα εξετάζει:

·        Τα βασικά χαρακτηριστικά της λειτουργίας των εταιρειών διανομής και τις διαμορφούμενες σχέσεις μεταξύ τους.

·        Την σε βάθος ανάλυση των εκδοχών συνεργασίας μεταξύ χειμερινών και θερινών αιθουσών με τις εταιρείες διανομής.

·        Την, κατά το δυνατόν, αξιόπιστη προσέγγιση του αριθμού των εισιτηρίων των κινηματογραφικών αιθουσών-χειμερινών και θερινών και σε πανελλήνια κλίμακα-και μάλιστα σε διαφορετικές κατανομές που η έρευνα έχει σχεδιάσει.

 


Β. Μεθοδολογία – πηγές στατιστικών στοιχείων

Πηγές στις οποίες αναζητήθηκαν στατιστικά στοιχεία και πληροφορίες είναι οι ακόλουθες:

¨      Επιτόπια συμπλήρωση ερωτηματολογίων στις Εταιρίες Διανομής (Σεπτέμβριος – Δεκέμβριος 1999)

¨      Τηλεφωνική συγκέντρωση στοιχείων για τη λειτουργία των κινηματογραφικών μονάδων σ’ όλη την Ελλάδα (φόρμα καταγραφής) Χειμερινά 1998 –99, Θερινά 1999 (Ιούνιος – Δεκέμβριος 1999)

¨      Ε.Σ.Υ.Ε. (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος) -Ιστορικό-

¨      Εργασίες φοιτητών Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών στο Μάθημα Πολιτιστική Ανάπτυξη και Πολιτική του τμήματος Τοπικής και Οικονομικής Ανάπτυξης με διδάσκουσα την καθηγήτρια Ντόρα Κόνσολα και επιβλέποντες εργασιών τους Κώστα Γασπαρινάτο και Γιάννη Ιωαννίδη με τίτλο Η κατάσταση των κινηματογραφικών μονάδων (αιθουσών) στην Ελλάδα (Οκτώβριος ’99 – Ιανουάριος 2000)

¨      Υπουργείο Πολιτισμού. Καταστάσεις εισιτηρίων για την επιστροφή του Φόρου Δημοσίων θεαμάτων ανά αίθουσα για την προβολή ελληνικών ταινιών (μέχρι 100.000)

¨      Έρευνα για τους θερινούς κινηματογράφους στους νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης από το ΕΚΚΕ με επιστημονικό υπεύθυνο τον ερευνητή Κώστα Τσακίρη (1994).

¨      Επίσημοι Κατάλογοι Εταιριών Διανομής για τα έτη 1997 – 1998 – 1999

¨      Δειγματολοπτική έρευνα για τις διανεμηθείσες ταινίες που διεξήχθη στις αίθουσες Α’ προβολής των Αθηνών του μήνες Μάρτιο 1997, 1998, 1999 καθώς και Νοέμβριο 1997, 1998, 1999

¨      Ιδιωτικό αρχείο με στοιχεία ταινιών των Κώστα Γασπαρινάτου – Γιάννη Ιωαννίδη


¨      Ιστοσελίδες:

-        Ιστοσελίδα του ευρωπαϊκού δικτύου κινηματογραφικών αιθουσών Europa Cinemas

-        Ιστοσελίδα του ευρωπαϊκού κινηματογραφικού δικτύου MEDIA SALES (European Cinema Year Bookedition 1999)

-        Ιστοσελίδα του ευρωπαϊκού δικτύου κινηματογραφικών αιθουσών Europa Cinemas

-        Ιστοσελίδα του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου

-        Ιστοσελίδα της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδος και του Studio Παράλληλο Κύκλωμα

-        Ιστοσελίδα της εταιρίας διανομής ODEON A.E.

-        Ιστοσελίδα της εταιρίας διανομής ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.

 


Β.1. Επιτόπια συμπλήρωση ερωτηματολογίων στις εταιρίες Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος

Η σύνταξη του ερωτηματολογίου ακολούθησε όλες τις επιστημονικές προδιαγραφές για να υλοποιηθούν οι στόχοι της έρευνας. Ακολούθησε δοκιμαστική συμπλήρωση με φιλικό πρόσωπο, στέλεχος εταιρίας διανομής.

Στις συναντήσεις με τους γενικούς διευθυντές ή τους διευθυντές πωλήσεων των εταιριών διανομής (Σεπτέμβριος – Δεκέμβριος 1999), παρεδόθη το ερωτηματολόγιο και διεξήχθησαν ανοικτές και φιλικές συζητήσεις για το ιστορικό του κλάδου και της συγκεκριμένης κάθε φορά εταιρίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι συναντήσεις μπορούσαν να διεξαχθούν μόνο δύο ημέρες την εβδομάδα και συγκεκριμένα Τετάρτη και Πέμπτη λόγω της ιδιαιτερότητας του κλάδου. Αντλήθηκαν στοιχεία που αφορούν:

1.      Το ιστορικό, τη δομή και το μοντέλο οργάνωσης και διοίκησης της εταιρίας

2.      Τη διαδικασία και τους τρόπους επιλογής των ταινιών που εισάγουν καθώς και τις συνεργασίες τους με τις major εταιρίες παραγωγής και διεθνούς διανομής

3.      Την τιμολογιακή πολιτική τους

4.      Τους τρόπους προώθησης των ταινιών

5.      Την σχηματοποιημένη πια τάση που εκδηλώνεται με την ολοκλήρωση της “καθετοποίησης” των δραστηριοτήτων (διανομή – αίθουσα). [εκτός της UIP και WARNER ROADSHOW]

6.      Την εμφάνιση της συμμετοχής τους στη διαδικασία παραγωγής ταινιών με διάφορες μορφές συμπαραγωγής (Όμιλος ODEON – ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ – ΣΠΕΝΤΖΟΣ)

7.      Την οριζόντια επέκταση των δραστηριοτήτων τους στην παραγωγή Video, DVD αλλά και στον τομέα του merchandising (Όμιλος ODEON, ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ, ΣΠΕΝΤΖΟΣ, ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ)

Οι επαφές με τις εταιρίες διανομής ανέδειξαν μία αντιφατική ιδιοτυπία που εμφανίζεται στον κλάδο. Αν και αποτελούν κατ’ εξοχήν μεγάλης σημασίας μονάδες στην πολιτιστική βιομηχανία του τόπου με δυναμική ανάπτυξη, εν τούτοις, ο τρόπος συγκρότησης τους παρουσιάζει χαρακτηριστικά “βιοτεχνικού” επιπέδου οργάνωσης και νοοτροπίας.

Στο πλαίσιο αυτό, διαπιστώθηκε η απουσία αξιόπιστων στοιχείων για τα εισιτήρια, ιδιαίτερα σε ότι αφορά:

¨      Τις αίθουσες που προβάλουν ταινίες Β’ προβολής καθώς οι περισσότερες εταιρίες δεν καταγράφουν τους ακριβείς αριθμούς εισιτηρίων

¨      Τις αίθουσες εκτός Αθηνών και Θεσσαλονίκης.

¨      Τις θερινές αίθουσες στη μεγάλη τους πλειοψηφία σε όλη την Ελλάδα, καθώς ο τρόπος συνεργασίας τους με τις εταιρίες είναι με μορφή ενοικίου ανά ταινία και όχι ποσοστού επί των εισιτηρίων (fixed).

Επιπρόσθετα διαπιστώθηκε ότι υφίσταται ένα διάχυτο κλίμα καχυποψίας και έλλειψης εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ τους. Ιδιαίτερα τη συγκεκριμένη περίοδο αντιμετωπίσαμε μία οξυμένη φάση στις μεταξύ τους σχέσεις λόγω δημόσιων προσωπικών αντιπαραθέσεων. Εκτιμούμε ότι η κατάσταση αυτή οφείλεται στον “βιοτεχνικό” επίπεδο οργάνωσης και τη νοοτροπία που πηγάζει απ’ αυτόν.

Παρ’ όλα αυτά και αξιοποιώντας τις φιλικές επαφές με στελέχη των εταιριών αλλά και με διαδοχικές επισκέψεις μας ,κατορθώσαμε να εξασφαλίσουμε την αποδοχή της κάθε εταιρίας για παράδοση όλων των υπαρχόντων στοιχείων με την προϋπόθεση της συναίνεσης και των υπολοίπων.

Συγκεντρώσαμε τα επίσημα συγκεντρωτικά στοιχεία των εισιτηρίων που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα (1997 -1998 – 1999) και Θεσσαλονίκη (1999) [κατ’ έτος και κατά σεζόν] από τις ταινίες των αμερικάνικων major εταιριών παραγωγής και διεθνούς διανομής της Α΄ και Α΄/Β΄ προβολής.

Β.2. Τηλεφωνική συγκέντρωση στοιχείων (Ιούνιος – Δεκέμβριος 1999) για τη λειτουργία των κινηματογραφικών μονάδων σ’ όλη την Ελλάδα (φόρμα καταγραφής) Χειμερινά 1998 –99 Θερινά 1999

Αν και δεν αποτελούσε στοιχείο των συμβατικών υποχρεώσεων της έρευνας, θεωρήσαμε λειτουργικά σκόπιμο και επιστημονικά αναγκαίο να αντλήσουμε στοιχεία σε επίπεδο κινηματογραφικής μονάδας. Θελήσαμε να καταγράψουμε τον αριθμό και τα χαρακτηριστικά της κάθε μονάδας, δηλαδή:

¨      Ταυτότητα αίθουσας (Διεύθυνση, χωροθέτηση, έτος πρώτης λειτουργίας και σημερινής διαχείρισης, είδος αίθουσας, αριθμός καθισμάτων)

¨      Ταυτότητα υπεύθυνου αίθουσας, ταυτότητα επιχειρηματία (Νομική μορφή και χαρακτηρισμός επιχείρησης

¨       εισιτήρια της τελευταίας τριετίας.

Για* τη μεγαλύτερη αξιοπιστία και την πληρέστερη συλλογή στοιχείων, η ενδεδειγμένη μέθοδος θα πρέπει να είναι η επιτόπια συνέντευξη και η συμπλήρωση ερωτηματολογίου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση και λόγω του περιορισμένου προϋπολογισμού της έρευνας, προβήκαμε στη συμπλήρωση ερωτηματολογίου. Το ερωτηματολόγιο περιέχει εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία τα οποία είναι συμπληρωματικά με το αντικείμενο της παρούσας έρευνας που αφορά στις εταιρίες διανομής Η συλλογή αυτών των στοιχείων έγινε από ειδικευμένη ομάδα με τη μέθοδο της τηλεφωνικής συνέντευξης από τον Ιούνιο έως και τον Δεκέμβριο 1999.

Τα στοιχεία που προήλθαν από την έρευνα έχουν αποθηκευθεί σε βάση σε δεδομένων (πρόγραμμα Access)

Ο αρχικός εντοπισμός των λειτουργουσών μονάδων (θερινών σε λειτουργία το καλοκαίρι 1999, χειμερινών ή συνεχούς λειτουργίας σε λειτουργία 1998-1999) έγινε δυνατός με την αντιπαραβολή στοιχείων που προήλθαν από τις εξής πηγές:

  1. Πελατολόγιο των εταιριών διανομής (ODEON, κλπ)
  2. Αρχείο «Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Αιθουσαρχών Κινηματογράφων» (ΠΟΤΑΙΚ)-κος Φούκης Απόστολος.
  3. Αρχείο «Πανελλήνιας Ένωσης Επιχειρηματιών Θερινών Κινηματογράφων» (ΠΕΕΘΚ)-κος Ρίγγας Θεόδωρος.
  4. Αρχείο «Κινηματογραφικής Ένωσης Μακεδονίας-Θράκης»-κος Παπαδόπουλος.
  5. Αρχείο «Δικτύου Δημοτικών Κινηματογράφων» του ΥΠΟ.
  6. Αρχείο Κώστα Γασπαρινάτου
  7. Πληροφορίες από επιχειρηματίες/αιθουσάρχες οι οποίοι είναι «παλιοί» στο χώρο για τις περιοχές τους (Δονάτος, Δάλλας για Δυτική Ελλάδα, Ήπειρο -  Παπαδόπουλος για Βόρεια Ελλάδα).
  8. Έρευνα για «Τα Θερινά τα Σινεμά» (ΕΚΚΕ).
  9. Επαρχιακός Τύπος όλης της Ελλάδας.

Το σύνολο των μονάδων που προέκυψε καλύπτει το 100% των λειτουργουσών στη χώρα (θερινά, χειμερινά, συνεχούς λειτουργίας/Δεκέμβριος 1999).

Κατά τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου τηλεφωνικά είχαμε δύο (2) ολικές αρνήσεις για παροχή στοιχείων. Στις περιπτώσεις αυτές πήραμε πληροφορίες από τρίτους.

Η γενική συμπεριφορά των αιθουσαρχών/επιχειρηματιών χαρακτηρίζεται γενικά «μέτρια» έως «καλή» για τις εκτός Αττικής μονάδες, ενώ «μέτρια» για την Περιφέρεια Αττικής.

Προβλήματα είχαμε με τις μονάδες που αποτελούν μέρος ευρύτερου σχήματος (Εταιρείας με πολλές μονάδες) όπως και με τα Πολυσινεμά (μέχρι να βρεθεί ο υπεύθυνος ο οποίος να ζητήσει άδεια από τον Γενικό Διευθυντή ή Ιδιοκτήτη κλπ).

Απώλειες σε στοιχεία είχαμε αρκετές ιδίως στη συγκέντρωση των εισιτηρίων, αποτέλεσμα επόμενο του τρόπου πραγματοποίησης της συνέντευξης (τηλεφωνικά).

Β.3. Ε.Σ.Υ.Ε. (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος) -Ιστορικό-

Μέχρι και το 1992, το γραφείο της ΕΣΥΕ του Υπουργείου Πολιτισμού, συνέλεγε από τα αντίστοιχα τμήματα της ΕΣΥΕ κατά νομούς, τον αριθμό των εισιτηρίων. Σήμερα την αρμοδιότητα αυτή έχει το γραφείο της ΕΣΥΕ στο Υπουργείο Εσωτερικών - Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης.

Το 1996 ξεκίνησε η διαδικασία έρευνας για τον οπτικοακουστικό χώρο που αφορούσε στην παραγωγή, τη διανομή, την αίθουσα αλλά και το τηλεοπτικό τοπίο. Έγινε συνεννόηση με την υπεύθυνη του γραφείου (Νοέμβριος 1999 – Ιανουάριος 2000) και μετά τη διαδικασία έγκρισης, εξασφαλίσαμε την παροχή του πρωτογενούς υλικού που αφορά σε στοιχεία των επιχειρήσεων για το 1996. Τα ανεπεξέργαστα αυτά στοιχεία θα είναι έτοιμα να μας δοθούν το Μάιο 2000.

Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την εκτίμηση της υπευθύνου του γραφείου της ΕΣΥΕ, η έρευνα όσον αφορά στα εισιτήρια παρουσιάζει κενά.


Β.4. Υπουργείο Πολιτισμού.

Καταστάσεις εισιτηρίων ανά αίθουσα, για την επιστροφή του Φόρου Δημοσίων θεαμάτων από την προβολή ελληνικών ταινιών (μέχρι 100.000 εισιτήρια)

Ειδικό γραφείο του τμήματος Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού συγκεντρώνει τον αριθμό των εισιτηρίων για τις αίθουσες που έχουν προβάλει ελληνικής παραγωγής ταινίες με σκοπό να επιστραφεί μέρος του φόρου Δημοσίων Θεαμάτων. Ήρθαμε σε συνεννόηση με την υπεύθυνη του γραφείου και μετά από έγκριση, μας παραδόθηκαν τα στοιχεία των ετών 1996 – 1997 – 1998 ανά αίθουσα (χωρίς την διάκριση ευρωπαϊκού - αμερικάνικου).

Τα συγκεκριμένα στοιχεία που δόθηκαν δεν αφορούν όλες τις αίθουσες, αλλά εκείνες που υπέβαλαν τη σχετική αίτηση.

Επειδή η επιστροφή του φόρου αφορά μέχρι τα 100.000 εισιτήρια, πιθανολογείται ότι αρκετές αίθουσες αν και έχουν πραγματοποιήσει περισσότερα εισιτήρια δήλωσαν το καθορισμένο όριο.


Β.5. Εργασίες φοιτητών Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών στο Μάθημα «Πολιτιστική Ανάπτυξη και Πολιτική» του τμήματος Τοπικής και Οικονομικής Ανάπτυξης με διδάσκουσα την καθηγήτρια Ντόρα Κόνσολα και επιβλέποντες εργασιών τους: Κώστα Γασπαρινάτο και Γιάννη Ιωαννίδη με τίτλο «Η κατάσταση των κινηματογραφικών μονάδων (αιθουσών) στην Ελλάδα» (Οκτώβριος ’99 – Ιανουάριος 2000)

Στο πλαίσιο του μαθήματος «Πολιτιστική Ανάπτυξη και Πολιτική» του 7ου εξαμήνου του τμήματος Τοπικής και Οικονομικής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου, με διδάσκουσα την καθηγήτρια κ. Ντόρα Κόνσολα πραγματοποιήθηκαν εργασίες φοιτητών με τίτλο «Η κατάσταση των κινηματογραφικών μονάδων (αιθουσών) στην Ελλάδα». Οι επιβλέποντες των εργασιών ήταν οι επιστημονικοί υπεύθυνοι της παρούσας μελέτης, Κώστας Γασπαρινάτος και Γιάννης Ιωαννίδης. Παραδόθηκαν 110 εργασίες, οι οποίες; αφορούσαν σε πάνω από 135 κινηματογραφικές αίθουσες/οθόνες. Οι εργασίες διεξήχθησαν από τον Οκτώβριο του 1999 έως και τον Ιανουάριο του 2000 και με επιτόπια συμπλήρωση ερωτηματολογίου από τον υπεύθυνο της κινηματογραφικής μονάδας. Το ερωτηματολόγιο περιελάμβανε:

·         την ταυτότητα και τα χαρακτηριστικά της αίθουσας και του επιχειρηματία

·         τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

·         την σχέση με τις εταιρίες διανομής

·         τις ταινίες που προβλήθηκαν την τελευταία τριετία

·         τον αριθμό των εισιτηρίων

·         τα οικονομικά δεδομένα της μονάδας

·         τη λειτουργία του μπαρ

·         την επίδραση των πολυκινηματογράφων στη λειτουργία τους.

Η επιλογή των αιθουσών έγινε από του φοιτητές με βασικό κριτήριο τη γνωριμία τους με τον επιχειρηματία της κάθε μονάδας, τον τόπο κατοικίας τους και τη δυνατότητα πρόσβασης στη συγκεκριμένη μονάδα. Ο πληθυσμός των μονάδων που εξετάσθηκαν παρουσιάζουν γεωγραφική διασπορά σ’ όλη την Ελλάδα και η συντριπτική πλειοψηφία αφορά σε χειμερινούς κινηματογράφους. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι φοιτητές δεν ήταν επαγγελματίες ερευνητές, έτσι μόνο ένα ποσοστό της τάξης του 35% των μονάδων έδωσε αξιόπιστα στοιχεία, ποσοστό ικανό για εξαγωγή συγκριτικών στοιχείων και επαληθεύσεων από τις άλλες πηγές.

Β.6. Δειγματολοπτική έρευνα για τις διανεμηθείσες ταινίες που διεξήχθη στις αίθουσες Α’ προβολής των Αθηνών του μήνες Μάρτιο 1997, 1998, 1999 καθώς και Νοέμβριο 1997, 1998, 1999

Η έρευνα αυτή διεξήχθη για να διαπιστωθεί η συχνότητα εμφάνισης των ταινιών στις αίθουσες, δηλαδή σε πόσες αίθουσες διανέμεται κάθε «νέα» ταινία Α’ προβολής και για πόσο διάστημα (εβδομάδες) προβάλλεται στην κάθε αίθουσα. Η έρευνα εξέτασε όλες τις κινηματογραφικές αίθουσες των Αθηνών (χρησιμοποιήθηκαν τα περιοδικά «Αθηνόραμα» και «Έξοδος») για τους μήνες Μάρτιο 1997, 1998, 1999 καθώς και Νοέμβριο 1997, 1998, 1999.

Β.7. Επίσημοι Κατάλογοι Εταιριών διανομής για τα έτη 1997 – 1998 – 1999

Ιδιωτικό αρχείο με στοιχεία ταινιών των Κώστα Γασπαρινάτου – Γιάννη Ιωαννίδη

Εξετάσθηκαν όλοι οι εκδοθέντες κατάλογοι των ταινιών που διανεμήθηκαν στις αίθουσες από όλες τις εταιρίες διανομής για τα έτη 1997 – 1998 και 1999 και καταγράφηκε η χώρα παραγωγής της κάθε ταινίας από το ιδιωτικό αρχείο του Κώστα γασπαρινάτου – Γιάννη Ιωαννίδη. ΄Έτσι υπολογίστηκε ο συνολικός αριθμός ταινιών ανά περίοδο, χώρας προέλευσης από την κάθε εταιρία.

Β.8. Διάφορες ιστοσελίδες στο διαδίκτυο

Εξετάσθηκαν οι ιστοσελίδες των: ευρωπαϊκού δικτύου κινηματογραφικών αιθουσών Europa Cinemas, ευρωπαϊκού κινηματογραφικού δικτύου MEDIA SALES (European Cinema Year Bookedition 1999), του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδος και του Studio Παράλληλο Κύκλωμα, της εταιρίας διανομής ODEON A.E., της εταιρίας διανομής ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.

Από την εξέταση των ιστοσελίδων αντλήθηκαν στοιχεία για την διανομή, τα εισιτήρια και τις αίθουσες τόσο στον ελλαδικό όσο και στον ευρωπαϊκό χώρο.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Ι.1. Κινηματογράφος: Η ιστορία του, οι εθνικές κινηματογραφίες και η επικράτηση της Αμερικής.

Στις 28 Δεκεμβρίου του 1895, στο «Γκραν Καφέ» των Παρισίων, ο κόσμος είχε πάρει τις θέσεις του μπροστά σε ένα πανί. Δύο αδέλφια, γνωστοί φωτογράφοι, έχουν οργανώσει αυτή την εκδήλωση: ο Λουί και ο Ογκίστ Λιμιέρ. Ονόμασαν την εκδήλωση «κινηματογραφική προβολή»και υποσχέθηκαν σε όσους προσήλθαν μια αξέχαστη εμπειρία. Και έτσι ακριβώς έγινε. Μόλις τα φώτα έσβησαν ένα τρένο άρχισε να κινείται απειλητικά προς το μέρος των θεατών, οι οποίοι για να σωθούν άρχισαν να τρέχουν προς την έξοδο έντρομοι. Ο κινηματογράφος άρχιζε έτσι την ιστορία του με ένα τρόπο  που θα συμβόλιζε τέλεια τη δύναμή του: είναι η τέχνη που ακινητοποιεί και επιδρά στον ανίσχυρο θεατή περισσότερο από κάθε άλλο. Η έβδομη τέχνη ήταν και είναι ασφαλώς η πιο δραστική.

Η νέα εφεύρεση, που τελειοποιούσε προηγούμενα επιτεύγματα του Τόμας Έντισον, μπήκε αμέσως στην επιχειρηματική εκμετάλλευση. Ο Ζορζ Μελιές φτιάχνει στα 1897 το πρώτο κινηματογραφικό στούντιο στο Παρίσι και αναπαριστά τις οπτικές διηγήσεις του, μετατρέποντας τον κινηματογράφο σε αληθινό και ουσιαστικό θέαμα. Το 1912, στο έργο του «Για την κατάκτηση του πόλου», μέσα σε ένα πλατό επινοεί μια σειρά από τρυκ και σε μερικές περιπτώσεις χρωματίζει με το χέρι τις εικόνες πάνω στην ταινία. Ο Σαρλ Πατέ που παίρνει την θέση του Μελιές, αποτελεί τον πρώτο παραγωγό που καθιερώνει τη συνεργασία σκηνοθεσίας και παραγωγής. Η ρομαντική εποχή είχε περάσει και είχε αρχίσει η εποχή της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Από το σημείο αυτό και μετά, η εξέλιξη του κινηματογράφου ήταν ορμητική. Παρέσυρε τα πάντα μαζί του, μετατρεπόμενος σε μια τέχνη καθολική, στο πλαίσιο της οποίας μπορεί να ενταχθεί το σύνολο σχεδόν των τεχνών. Ταυτόχρονα, μετατρέπεται και σε εμπόρευμα μαζικής κατανάλωσης, φθηνό και προσιτό, με δυνατότητα αναπαραγωγής σε μεγάλη κλίμακα. Ήταν με λίγα λόγια η τέχνη του 20ου αιώνα, η τέχνη που ταίριαζε στην εποχή της διευρυμένης παραγωγής εμπορευμάτων.

Η πρώτη κινηματογραφία που επιβάλλεται σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η Γαλλική ενώ η Ιταλική που ακολουθεί ειδικεύεται σε ταινίες ιστορικού χαρακτήρα με κολοσσιαίες παραγωγές όπως το έργο «Καμπίρια» (1913) σε σκηνοθεσία Παστρόνε.

Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στην Αμερική, η εξέλιξη της κινηματογραφικής βιομηχανίας καθυστερεί εξ’ αιτίας του τραστ των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που είχε δημιουργήσει ο Έντισον. Το τραστ συντρίβεται από τους παραγωγούς και τους ιδιοκτήτες των αιθουσών. Αποθησαυρίζοντας τις Γαλλικές και τις ιταλικές εμπειρίες, επιστρατεύουν τους καλύτερους σκηνοθέτες και τους δημοφιλέστερους ηθοποιούς και αρχίζουν να παράγουν έργα υψηλού ποιοτικού και θεαματικού επιπέδου. Σε λίγα χρόνια, οι ιδιοκτήτες των «nickel odeons» (αίθουσες με εισιτήριο μια πεντάρα) δημιουργούν μια στέρεα βιομηχανική δομή και κατακτούν όλες τις διεθνείς αγορές καταφέρνοντας να κρατήσουν τα πρωτεία μέχρι τις ημέρες μας. Η έδρα αυτού του βιομηχανικού κέντρου εγκαθίσταται στο Χόλιγουντ και η πρώτη περίοδος είναι ιδιαίτερα γόνιμη.

Χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου αποτελεί η εμφάνιση του Νταίηβιντ Ουώρκ Γκρίφιθ, του οποίου το έργο, και ιδιαίτερα η «Γέννηση ενός έθνους» (το 1915) και η «Μισαλλοδοξία», εξελίσσει την κινηματογραφική γλώσσα και καταφέρνει να μιλήσει ολοκληρωμένα στο θεατή. Τα άλλα σημαντικά δεδομένα που εμφανίζονται στην Αμερική την ίδια περίοδο, είναι η θρυλική παρουσία του Τσάρλι Τσάπλιν, η επιτυχία του κωμικού κινηματογράφου και η εξέλιξη του γουέστερν που οφείλεται κυρίως στον Τόμας Ινς.

Η ευρωπαϊκή κινηματογραφία δεν καταφέρνει να αντέξει στον αμερικάνικο ανταγωνισμό και παρουσιάζει μεμονωμένες περιόδους εξάρσεων όπως με την Γερμανική κινηματογραφία που επεκτείνει στην έβδομη τέχνη τις αισθητικές αρχές του εξπρεσιονισμού και του κυβισμού, ενώ η σοβιετική προκαλεί τη γενική προσοχή το 1925, με το έργο του Σεργκέϊ Αϊζενστάιν και ιδιαίτερα με την ταινία «Θωρηκτό Ποτέμκιν.


Ι.2. Η καθολικότητα της τέχνης του κινηματογράφου, αναπτύσσεται σε στενή συνάρτηση με τις αλματώδεις τεχνικές εξελίξεις στο χώρο και τις ριζικές αλλαγές στους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης.

Το 1925, οι αδελφοί Γουώρνερ στην Αμερική, παλαιοί ιδιοκτήτες των «nickel odeons», αποφασίζουν να αποκτήσουν την αποκλειστικότητα της διανομής του «βιταφόν», ενός συστήματος εγγραφής του ήχου που είχε επινοήσει η «Belle Telephone Company». Το «βιταφόν» είναι ένα σύστημα φωνογραφικής εγγραφής σε δίσκους που διέθετε το σύστημα συγχρονισμού του ήχου με τις εικόνες της ταινίας,

Η εταιρεία Warner Brothers χρησιμοποιεί το σύστημα αυτό στο έργο «Ο τραγουδιστής της τζαζ», φιλμ που παρουσιάζεται στα 1927 και έχει μεγάλη απήχηση στο κοινό. Η γέννηση του ηχητικού κινηματογράφου είναι πια γεγονός, ενώ λίγο αργότερα κυκλοφορεί το «μούβιτον», σύστημα περισσότερο εξελιγμένο και μεγαλύτερης ακρίβειας.

Η καθολικότητα της έβδομης τέχνης παίρνει νέες διαστάσεις με το σύστημα των υποτίτλων και του «ντουμπλαρίσματος» (μεταγλώττιση). Η γερμανική και η γαλλική κινηματογραφία περνούν νέα περίοδο ακμής που φθάνει μέχρι σχεδόν το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Παράλληλα, σταθεροποιούνται μικρότερες κινηματογραφίες όπως της Σουηδίας και της Τσεχοσλοβακίας, ενώ στην Ιταλία και τη Μεγάλη Βρετανία ο κινηματογράφος αποκτά μια νέα δυναμική ύστερα από τη μεγάλη κρίση του μεσοπολέμου.

Στην Αμερική, οι μεγάλες εταιρείες ξεπερνούν την κρίση και διαμορφώνουν μια μονοπωλιακή κατάσταση σε όλες τις φάσεις της κινηματογραφικής δραστηριότητας, από την παραγωγή ως την εκμετάλλευση και την προβολή.

Ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος με τα δραματικά γεγονότα του και ιδιαίτερα η περίοδος που θα ακολουθήσει, θα «ευνοήσουν» την ανανέωση της κινηματογραφικής γλώσσας και ουσιαστικά του ίδιου του σκοπού της τέχνης του κινηματογράφου. Η εμφάνιση των ταινιοθηκών, των κινηματογραφικών λεσχών, των φεστιβάλ αποτελεί πια γεγονός ενώ η ανάπτυξη των εθνικών κινηματογραφιών επηρεάζουν καθοριστικά την πορεία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Ο ιταλικός νεορεαλισμός, το free cinema στην Αγγλία, η γαλλική νουβελ-βαγκ, η ανάπτυξη της κινηματογραφίας των ασιατικών χωρών (ιδιαίτερα της ιαπωνικής και της ινδικής), η εμφάνιση της κινηματογραφίας της ανατολικής Ευρώπης αλλά και άλλων μικρότερων κρατών, επιφέρουν μια νέα περίοδο άνθησης και ακμής.

Παρόλα αυτά, από την δεκαετία του 1950 στην Αμερική και από την επόμενη δεκαετία στην Ευρώπη, η κινηματογραφική αποκτά ένα σκληρό ανταγωνιστή που είναι η τηλεόραση. Ο ανταγωνισμός των δύο μέσων φέρνει μια έκρηξη στις τεχνικές καινοτομίες και τους νεωτερισμούς, που αφορούν την τρίτη διάσταση και τις άλλες παραμέτρους της εικόνας, την εκπληκτική εξέλιξη του ήχου όπως και ριζικές ανατροπές στην ίδια την αίθουσα της προβολής.

Την τελευταία εικοσαετία του 20ου αιώνα, με την εξουθενωτική επικράτηση του αμερικάνικου κινηματογράφου και την αμυντική στάση της Ευρώπης, κυριαρχεί μια τυποποιημένη αντίληψη για την τέχνη του κινηματογράφου, επικρατεί η βιομηχανική του διάσταση και οι πολιτικές της μαζικής παραγωγής και μαζικής κατανάλωσης, και τελικά αλλάζει δραματικά ο ίδιος ο τρόπος που παράγεται αλλά και απολαμβάνουμε το κινηματογραφικό προϊόν.

 


Ι.3. Ο κινηματογράφος στην Ελλάδα. Τα πρώτα βήματα.

Η Ελλάδα μπαίνει σχετικά νωρίς στη ιστορία του κινηματογράφου. Η πρώτη προβολή κινηματογραφικών εικόνων στην Αθήνα γίνεται στις 28 Νοεμβρίου 1896, γίνεται σε ένα μαγαζί της στοάς Κολοκοτρώνη. Με εισιτήριο ακριβό, το πρόγραμμα περιλαμβάνει διάφορα αξιοπερίεργα, όπως άλογα που έτρεχαν στα Ηλύσια Πεδία και χορούς της διάσημης χορεύτριας του αμερικανικού βαριετέ Λόιε Φούλερ. Η ιστορία διασώζει τα ονόματα των επιχειρηματιών Ψυχούλη και των αδελφών Κασσέλα, την περίοδο δηλαδή που ο κινηματογράφος δεν έχει στέγη και περιφερόταν στις πλατείες και τα καφενεία, προσφερόμενος ως συμπλήρωμα των αναψυκτικών.

Τα θέματα που αξιοποιεί τα πρώτα του χρόνια ο κινηματογράφος είτε προέρχονταν από το άμεσο περιβάλλον των χειριστών των μηχανών λήψης είτε είχαν το στοιχείο του αξιοπερίεργου. Οι δύο συγγενείς τάσεις που σύντομα διαμορφώνονται είναι το ντοκιμαντέρ, η αποτύπωση δηλαδή της γύρω πραγματικότητας και το ζουρνάλ, τα σημαντικά γεγονότα της επικαιρότητας.

Οι πρώτοι γνωστοί κινηματογραφιστές στα Βαλκάνια είναι οι αδελφοί Ιωάννης και Μιλτιάδης Μανάκια, οι οποίοι εργάζονταν ως φωτογράφοι στα Γιάννενα και αργότερα εγκαθίστανται στο Μοναστήρι. Η πρώτη σωζόμενη ταινία τους χρονολογείται από το 1905 και αντλεί το θέμα της από το χωριό καταγωγής των Μανάκια, την Αβδέλλα Γρεβενών, πρόκειται για τις «Υφάντρες».

Οι πρώτοι κινηματογραφιστές που δρουν σε ελληνικό έδαφος ήταν οι ανταποκριτές ξένων μεγάλων εταιρειών παραγωγής, όπως η Πατέ και η Γκομόν. Ένα από τα πρώτα γεγονότα που κινηματογραφούνται στην Αθήνα ήταν η μεσο-ολυμπιάδα του 1906. Η βασιλική οικογένεια αποτελεί συχνά αντικείμενο του κινηματογραφικού φακού και ένας από αυτούς που είχαν αναλάβει να κινηματογραφούν τα βασιλικά πρόσωπα και τις γιορτές είναι ο Ούγγρος μηχανικός-αντιπρόσωπος της Πατέ, Ζοζέφ Χεπ, που έρχεται στην Αθήνα στα 1908.


Οι εταιρείες είχαν την πάγια πολιτική να στέλνουν μηχανικούς σε διάφορες χώρες του κόσμου, οι οποίοι εγκαθιστούσαν μηχανήματα προβολής, φρόντιζαν για την διανομή των ταινιών, αλλά παράλληλα κινηματογραφούσαν επιτόπου ορισμένα αξιοσημείωτα γεγονότα ή εξέχοντα πρόσωπα και τα προέβαλλαν στην ντόπια αγορά ή τα έστελναν στα κεντρικά, αν παρουσίαζαν ευρύτερο ενδιαφέρον.


Ι.4. Οι πρώτες ελληνικές παραγωγές και οι πρώτες εταιρείες παραγωγής.

Η πρώτη επιχείρηση παραγωγής ταινιών γίνεται από τον Σπυρίδωνα Δημητρακόπουλο που συστήνει την «Αθήνη-φιλμ» και γυρίζει μερικές κωμωδίες σύντομης διάρκειας, παίζοντας ταυτόχρονα το ρόλο του παραγωγού, του σκηνοθέτη και του πρωταγωνιστή. Το ποιμενικό ειδύλλιο, που θα αποτελέσει ιδιαιτερότητα του ελληνικού κινηματογράφου, εμφανίζεται το 1914 με τον Κωνσταντίνο Μπαχατώρη και το 1916 ιδρύεται η «Άστυ-φιλμ» με πρωτοστατούντα τον θεατρικό συγγραφέα Δημήτρη Βρατσάνο που καταφέρνει να ολοκληρώσει μόνο το δημοφιλές κωμειδύλλιο του Κορομηλά, «Η τύχη της Μαρούλας». Σημαντικό χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου, η μετατροπή του θερινού θεάτρου «Αττικόν» οριστικά σε κινηματογράφο το 1912, που συμβολίζει και τη διαμάχη μεταξύ των δύο μορφών ψυχαγωγίας.

Οι απόπειρες να στηθεί κινηματογραφική βιομηχανία στην Ελλάδα, προσκρούει στην αποσταθεροποίηση που προκαλεί η Μικρασιατικά καταστροφή ενώ το κινηματογραφικό υλικό εκείνης της εποχής που σώζεται, περιορίζεται σε σκηνές που τραβούν διάφοροι οπερατέρ και στη ταινία του Δήμου Βρατσάνου «Της μοίρας τ’ αποπαίδι», στα 1925.

Αυτή την περίοδο, μόνο η δραστηριοποίηση της Dag film των αδελφών Γαζιάδη στον τομέα των ταινιών μυθοπλασίας έδωσε υπόσταση στον τομέα της παραγωγής. Το 1927, καλούνται να κινηματογραφήσουν τον «Προμηθέα Δεσμώτη», μία από τις εκδηλώσεις των Δελφικών Εορτών και στα 1928 παρουσιάζεται η πρώτη ταινία μυθοπλασίας, «Έρως και κύματα», σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Γαζιάδη και σενάριο του λογοτέχνη Λάμπρου Αστέρη.

Επόμενες τους ταινίες, «Το λιμάνι των δακρύων» (1929) σε συνεργασία με τον Ορέστη Λάσκο και τον επόμενο χρόνο η «Αστέρω». Το οπτικό αποτέλεσμα βελτιώνεται και οι αίθουσες εκσυγχρονίζονται. Το 1929 εμφανίζεται ο Αχιλλέας Μαδράς με τη «Μαρία Πενταγιώτισσα» και το 1930 η εταιρεία «Ελλάς φιλμ» με τη «Στέλλα Βιολάντη».


Δύο ταινίες –σταθμοί του ελληνικού κινηματογράφου πριν τον δεύτερο μεγάλο πόλεμο, που σηματοδοτούν και την εξέλιξή του, είναι το «Δάφνις και Χλόη» του Ορέστη Λάσκου στα 1930, που παράλληλα ιδρύει και την «Άστρο-φιλμ» και στα 1932 η ταινία καταγγελίας του Στέλιου Τατασόπουλου «Κοινωνική σαπίλα».

Η τεχνολογική εξέλιξη όμως του ομιλούντος κινηματογράφου σε διεθνές επίπεδο, κλείνει προσωρινά (έως το 1933) το κεφάλαιο «ελληνική παραγωγή».


Ι.5. Η νέα εποχή του ελληνικού κινηματογράφου στα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο: σημαντικές ταινίες και κινηματογράφος πλατιάς κατανάλωσης, η διανομή συμμετέχει στη παραγωγή και η εμφάνιση του Φίνου.

Το 1939, ένας νεαρός κινηματογραφιστής επικαίρων, γυρίζει μια ταινία μυθοπλασίας. Ήταν ο Φιλοποίμην Φίνος στο «Τραγούδι του χωρισμού». Εταιρεία παραγωγής ήταν η σημαντικότερη εταιρεία διανομής στην Ελλάδα η «Σκούρας φιλμς Α.Ε.» και τα ελληνικά κινηματογραφικά στούντιο, δηλαδή ο ίδιος ο Φίνος. Το σενάριο υπογράφει ο αξιόλογος θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Μπόγρης και πρωταγωνιστούν ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, η Ευγενία Δανίκα και η Λήδα Μιράντα. Το τραγούδι του χωρισμού ήταν η γέφυρα ανάμεσα σε δύο εποχές. Ο Φίνος καταφέρνει να πραγματοποιήσει μια ομιλούσα ελληνική ταινία. Στην κατοχή, το 1943, γυρίζονται δύο σημαντικές ταινίες που ανοίγουν τον δρόμο για τις μετακατοχικές παραγωγές. «Η φωνή της καρδιάς» από τον Φίνο και τα «Χειροκροτήματα» από τον Γιώργο Τζαβέλλα.

Μεταπολεμικά και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950, γυρίζονται σαράντα ταινίες από δεκατρείς εταιρείες παραγωγής. Σημαντικότερες η «Νόβακ φιλμ» με τον Μαυρίκιο Νόβακ και ο Αντώνης Ζερβός με την «Ανζερβός». Ο Φίνος όμως είναι πιο διορατικός, συνεργάζεται με έμπειρους θεατρικούς συγγραφείς (Σακελλάριο, Τσιφόρο, Τζαβέλλα, Ιωαννόπουλο).

Οι ελληνικές παραγωγές, που ακολουθούν τα ίχνη του κινηματογράφου πλατιάς κατανάλωσης, διαμορφώνονται σε τρία είδη, το μελόδραμα, το δράμα και την κωμωδία. Από την γενικότερη τάση διαφοροποιείται η πρώτη προσπάθεια του Γρηγόρη Γρηγορίου, που μεταφέρει στον κινηματογράφο το δημοφιλές μυθιστόρημα του Ξενόπουλου «Ο κόκκινος βράχος». Χρηματοδότης της ταινίας ο διανομέας Χρήστος Σπέντζος.

Η διασκευή των θεατρικών έργων αποτελεί τον ασφαλή δρόμο της κωμωδίας και ο Φίνος πρωτοπορεί και πάλι μεταφέροντας στην οθόνη την μεγάλη θεατρική επιτυχία της εποχής «Οι Γερμανοί ξανάρχονται», των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου. Ο εμπορικός κινηματογράφος αρχίζει πλέον να στηρίζεται στη δημοτικότητα των ηθοποιών του, που άρουν την επιφυλακτικότητά τους στην καινούργια μορφή ψυχαγωγίας.

Παράλληλα, η σημαντική πρωτοβουλία της Αγλαΐας Μητροπούλου να ιδρύσει την Ταινιοθήκη της Ελλάδος και να δώσει την ευκαιρία στους κινηματογραφόφιλους να παρακολουθούν παράλληλα και ταινίες εκτός εμπορικού κυκλώματος, εισαγάγει το θεσμό των κινηματογραφικών λεσχών και συμβάλλει στη διάσωση μεγάλου μέρους της ελληνικής παραγωγής.


Ι.6. 1950-1970: η εικοσαετία της ποσοτικής ανάπτυξης και της παγίωσης του κινηματογραφικού τοπίου με την εμφάνιση ενός συμπαγούς συστήματος διανομής, συνοδεύεται και από νέες ελπιδοφόρες εμφανίσεις που προξενούν ρήγματα και μικρές ανατροπές.

Την περίοδο αυτή, ο κινηματογραφικός χώρος προσφέρεται για ευκαιριακές επενδύσεις και δημιουργεί προσδοκίες εύκολου κέρδους. Η ποσοτική ανάπτυξη αποτυπώνεται στην παραγωγή αρκετών εκατοντάδων ταινιών και πληθώρας εταιρειών παραγωγής. Ενδεικτικά, μόνο τη δεκαετία του ’50 γυρίζονται πάνω από τριακόσιες ταινίες ενώ εμφανίζονται εκατό νέες εταιρείες, από τις οποίες οι εξήντα είναι εταιρείες της μιας ταινίας. Μόνο τέσσερις εταιρείες γυρίζουν περισσότερες από δέκα ταινίες, η «Τζαλ», η «Νόβακ», η «Ανζερβός» και βέβαια η δυναμική «Φίνος Φιλμ».

Οι ταινίες που παρουσιάζουν επιτυχία προέρχονται από τους αξιόπιστους παραγωγούς που συνεργάζονται με διακεκριμένους ηθοποιούς και έμπειρους τεχνικούς. Μία από τις σημαντικότερες όμως προϋποθέσεις για την καλή πορεία μιας ταινίας είναι και η συνεργασία με τους μεγαλύτερους Έλληνες διανομείς, που διαμορφώνουν πλέον ένα συμπαγές σύστημα. Ο μεγαλύτερος Έλληνας διανομέας είναι ο «Δαμασκηνός-Μιχαηλίδης», που κατέχει συνήθως τις τρεις πρώτες θέσεις στην πρώτη πεντάδα του πίνακα εισπράξεων α΄ προβολής. Το σύστημα διανομής συμπληρώνεται επίσης από τις εταιρείες «Μήλας Φιλμ», «Ανζερβός», «Σπέντζος», «Ι. Καρατζόπουλος» και «Αφοί Ρουσσόπουλοι-Γ. Λαζαρίδης-Δ. Σαρρής-Κ. Ψαρράς».

Η θεατρική κωμωδία μεταφέρεται από τη σκηνή στην οθόνη με την ίδια δομή και τους ίδιους θεατρικούς πρωταγωνιστές. Έτσι η κωμωδία στον κινηματογράφο κατακτά την πρώτη θέση ξεπερνώντας το γνωστό πρόβλημα του σεναρίου. Η περίπτωση του Δημήτρη Ψαθά είναι η χαρακτηριστικότερη.

Το θέατρο όμως γίνεται ο συνολικός τροφοδότης του ελληνικού κινηματογράφου αφού οι θεατρικοί συγγραφείς, σκηνοθέτες και ηθοποιοί γίνονται και κινηματογραφικοί. Στους γνωστούς και επιτυχημένους Σακελλάριο, Τσιφόρο, Τζαβέλλα, προστίθεται ο Ντίνος Δημόπουλος («Οι ουρανοί είναι δικοί μας», 1953), ο Μιχάλης Κακογιάννης («Κυριακάτικο ξύπνημα», 1954) και ο Γιάννης Δαλιανίδης («Η μουσίτσα», 1958) ανοίγοντας το δρόμο στην Αλίκη Βουγιουκλάκη. Η ίδια, τον επόμενο χρόνο με «Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο» θριαμβεύει και σηματοδοτεί την δημιουργία του ελληνικού σταρ-σίστεμ, σε μια ελληνική κοινωνία που μεταλλάσσεται και μικροαστικοποιείται, μπαίνοντας ορμητικά στο δρόμο της καταναλωτικής αφθονίας και παραμερίζοντας την «ταπεινοφροσύνη» και την «αξιοπρέπεια της φτώχειας», που μέχρι τότε κατά κόρον ανέδυε ο ελληνικός κινηματογράφος.

Οι ηθικοπλαστικού περιεχομένου υποθέσεις με διδακτικές απολήξεις δίνουν σταδιακά τη θέση τους στη φαντασμαγορία και το πρώτο ελληνικό έγχρωμο σινεμασκόπ είναι σε παραγωγή του Φίνου και σκηνοθεσία του Γ. Δαλιανίδη που με το μιούζικαλ «Κάτι να καίει», το 1963, κόβει 660. 000 εισιτήρια. Είναι η περίοδος που σταθεροποιεί τους σταρ (Βουγιουκλάκη, Καρέζη, Λάσκαρη, Κούρκουλος, Βλαχοπούλου, Βουτσάς κλπ), της κωμικής λάμψης του Θανάση Βέγγου και της επιρροής του μελό του Νίκου Ξανθόπουλου. Η παραγωγή ταινιών σημειώνει ιστορικό ρεκόρ με 117 ταινίες τη σεζόν 1966-67, το ίδιο και η προσέλευση του κοινού στις αίθουσες με 137 εκατομμύρια εισιτήρια που κόβονται το 1968. Το ρεκόρ εισιτηρίων σε ταινία επιτυγχάνεται δύο χρόνια αργότερα, στα 1970, από την Αλίκη Βουγιουκλάκη με την «Υπολοχαγό Νατάσσα» και τα 751.117 εισιτήριά της[1].

Όμως τα πρώτα ρήγματα ήδη έχουν εμφανισθεί από το 1954 με το «Ξυπόλητο τάγμα» του Γκρεγκ Τάλας και τον επόμενο χρόνο, το «Μαγική πόλις» του Νίκου Κούνδουρου. Στα 1960, ο Παύλος Ζάννας και ο Λίνος Πολίτης αρχίζουν στη Θεσσαλονίκη την «1η εβδομάδα Ελληνικού κινηματογράφου» που μια εξαετία αργότερα μετονομάζεται σε φεστιβάλ κινηματογράφου. Ήδη από τον πρώτο χρόνο οι αντιτιθέμενες τάσεις διαγράφονται με σαφήνεια. Από την μια το καταναλωτικό σινεμά με την Βουγιουκλάκη στη «Μανταλένα» και από την άλλη «Το ποτάμι» του Κούνδουρου, η εμφάνιση του Τάκη Κανελλόπουλου. Το 1965 «ξεμυτίζουν» ο Βούλγαρης, ο Παπαστάθης, ο Λιαρόπουλος και ο Ζώης. Το υπόγειο ρεύμα ενός νέου κινηματογράφου ξεσπά το 1966 στο 7ο φεστιβάλ με την εμφάνιση του Αλέξη Δαμιανού με το «Μέχρι το πλοίο», του Ροβήρου Μανθούλη με το «Πρόσωπο με πρόσωπο», του Παναγιώτη Γλυκοφρύδη «Με τη λάμψη στα μάτια», του «Τζίμης ο τίγρης» του Βούλγαρη.

Η αναγέννηση θα πνιγεί στα σπάργανά της με την δικτατορία του 1967 αλλά το 1970 ο Θόδωρος Αγγελόπουλος με την «Αναπαράσταση» σηματοδοτεί την επίσημη είσοδο του Νέου ελληνικού Κινηματογράφου στην οθόνη. Παράλληλα, ο εμπορικός κινηματογράφος ζει τις τελευταίες ημέρες ακμής και δόξας.


Ι.7. Στην μεταπολίτευση διαμορφώνεται και το νέο σκηνικό: δραματική μείωση της παραγωγής και των εισιτηρίων, εγκαθίδρυση του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου και εμφάνιση πολλών νέων σκηνοθετών-δημιουργών.

Από την δεκαετία του ‘70 και μετά διαμορφώνεται ένα εντελώς νέο σκηνικό στο ελληνικό κινηματογραφικό τοπίο. Η αυτοκρατορία της Φίνος καταρρέει, η παραγωγή των ταινιών και των εισιτηρίων μειώνεται δραματικά, το κοινό καθηλώνεται στην τηλεόραση και ο παλιός εμπορικός κινηματογράφος διοχετεύεται στην παραγωγή βιντεοκασετών.

Στο προσκήνιο έρχεται ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος, ο κινηματογράφος του δημιουργού αντικαθιστά την εμπορική εκδοχή του σκηνοθέτη-τεχνίτη και οι ελληνικές ταινίες αποκτούν έναν «δοκιμιακό» χαρακτήρα. Νέοι, φιλόδοξοι και ελπιδοφόροι σκηνοθέτες παίρνουν στα χέρια τους τον πλήρη έλεγχο των ταινιών τους, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι τα οικονομικά και διοικητικά βάρη, ενώ η εθελοντική εργασία συναδέλφων και φίλων είναι συχνά η μόνη λύση για την ολοκλήρωση μιας παραγωγής. Το περιοδικό «σύγχρονος Κινηματογράφος», που αρχίζει να εκδίδεται από το 1969, φιλοξενεί όλα τα καινούργια καλλιτεχνικά ρεύματα και έναν γόνιμο διάλογο σχετικά με τις σύγχρονες τάσεις, δημιουργώντας μια νέα γενιά κινηματογραφικών θεωρητικών και κριτικών.

Από τους στυλοβάτες του Ν.Ε.Π. ο Αλέξης Δαμιανός με την «Ευδοκία» στα 1971, ο Αγγελόπουλος με τις «Μέρες του ΄36» το 1972, που τρία χρόνια αργότερα ανοίγει τα σύνορα της εγχώριας κινηματογραφίας στο εξωτερικό με τον «Θίασο», καταχωρημένος ως μία από τις καλύτερες ταινίες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου, ο Παντελής Βούλγαρης με το «Χάπυ νταίη» στα 1976, ενώ με την μεταπολίτευση επιστρέφουν στην Ελλάδα και με ντοκιμαντέρ στη παραγωγή ο Κούνδουρος και ο Κακογιάννης. Παράλληλα πολλοί νέοι, πρωτοεμφανιζόμενοι σκηνοθέτες αφήνουν το αποτύπωμά τους, με ποικίλες θεματικές και αισθητικές αναζητήσεις.


Από τα σύγχρονα αδιέξοδα του δυτικού πολιτισμού (Βεργίτσης, Καντακουζηνός), μέχρι την αφοσίωση στην παράδοση και την ιστορία (Παπαστάθης, Φέρρης, Λαμπρινός, Κούνδουρος, Ψαρράς, Σιοπαχάς, Βρεττάκος, Ξανθόπουλος, Βούλγαρης, κ.ά.) από τον ρεαλιστικό κινηματογράφο (Τάσιος, Πανουσόπουλος, Τσεμπερόπουλος, Περάκης, κ.ά.) στην υπαρξιακή κρίση (Καρυπίδης, Λυκουρέσης, Λιάππα, κ.ά.) από την απελπισμένη ευαισθησία του Τσιώλη μέχρι το ποιητικό σινεμά του Τορνέ, του Παναγιωτόπουλου, του Νικολαϊδη, κ. ά.

Το 1980 η ελληνική κινηματογραφία κατακτά και ένα μεγάλο διεθνές βραβείο, το πρώτο σε έλληνα σκηνοθέτη, το Χρυσό Λιοντάρι Βενετίας απονέμεται στον Αγγελόπουλο για τον «Μεγαλέξανδρο», ενώ η ταινία του Ν. Τζήμα «Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο» κόβει 618.000 εισιτήρια, που αποτελεί και την εξαίρεση στην αδιαφορία του κοινού για τις ελληνικές ταινίες.

Παρά το γεγονός ότι έχει εκδηλωθεί το κρατικό ενδιαφέρον με την χρηματοδότηση ταινιών από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, την θεσμοθέτηση των Κρατικών βραβείων και την ψήφιση του νόμου «για την προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης» το 1986, η ελληνική παραγωγή εγκλωβίζεται σε υπαρξιακές αναζητήσεις και ομφαλοσκοπήσεις, αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο τους δεσμούς με την αίθουσα. Διαφωνίες, εντάσεις, αντικρουόμενες τάσεις και αδιαφορία του κοινού είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της δεκαετίας του ’80. Τα 600.000 εισιτήρια της σάτιρας του Νίκου Περάκη «Λούφα και παραλλαγή» στα 1986, αποτελούν την φωτεινή εξαίρεση ενός απογοητευτικού κανόνα που την περίοδο 1985-86 περίπου το 80% του κοινού παρακολουθεί αμερικάνικες ταινίες και μόλις το 8% ελληνικές. Ο αριθμός των αιθουσών μειώνεται δραματικά και το μέλλον της ελληνικής παραγωγής και της ελληνικής ταινίας φαντάζει ζοφερό.


Ι.8. Η απρόβλεπτη αναζωπύρωση στο τέλος του εικοστού αιώνα και οι νέες τάσεις που κυριαρχούν στη παραγωγή, τη διανομή και την αίθουσα.

Αν και στις αρχές της τελευταίας δεκαετίας του εικοστού αιώνα συνεχίζεται η απώθηση προς το ελληνικό σινεμά, ο ελληνικός κινηματογράφος αλλάζει σιγά-σιγά πρόσωπο. Από ομφαλοσκοπικός και ποιητικοφανής, αποκτά χαρακτήρες με σάρκα και οστά, ήρωες καθημερινούς, διεισδύει στην ελληνική πραγματικότητα, την καταγράφει, τη σχολιάζει και την σατιρίζει. Το κοινό επιστρέφει στην αίθουσα και στην ελληνική ταινία, ενώ ένα νέο δυναμικό κοινό, κυρίως νεανικό, κάνει την εμφάνισή του.

Η ανάκαμψη ξεκινά στα 1994, με το «Τέλος εποχής» του Αντώνη Κόκκινου, επιβεβαιώνεται με τον Σωτήρη Γκορίτσα στο «Βαλκανιζατέρ» το 1997 με 250.000 εισιτήρια, και την Όλγα Μαλέα με το «Ο οργασμός της αγελάδας» και το «Η διακριτική γοητεία των αρσενικών». Το 1999 μάλιστα έχουμε ένα νέο ρεκόρ εισιτηρίων με μια ταινία που μεταφέρει την κυρίαρχη τηλεοπτική αισθητική από τη μικρή στη μεγάλη οθόνη, το «Safe sex» των Θ. Παπαθανασίου και Μιχάλη Ρέππα, με 910.000 εισιτήρια. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος συνεχίζει τη μοναχική του πορεία και το 1998 με το «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» κατακτά το «Χρυσό Φοίνικα», τη μεγαλύτερη διάκριση που έχει πάρει ποτέ Έλληνας σκηνοθέτης.

Τα χαρακτηριστικά στα τέλη του αιώνα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Η εγχώρια παραγωγή κάνει τα πρώτα συστηματικά ανοίγματά της στην Ευρώπη και στη διεθνή συμπαραγωγή, ενώ εμφανίζεται ολοένα και ισχυρότερος ο θεσμός του ιδιώτη παραγωγού. Από τις αρχές του 1990, δημιουργούνται οι δημοτικοί κινηματογράφοι που ξεπερνούν τους 80 σε όλη τη χώρα και κινηματογραφικά δίκτυα, εγχώρια και διεθνή, κάνουν την εμφάνισή τους, με σκοπό την στήριξη της ελληνικής και της ευρωπαϊκής παραγωγής.

Οι κινηματογραφικές αίθουσες της Αθήνας ανακαινίζονται και εξοπλίζονται με τα πλέον εξελιγμένα συστήματα ήχου και εικόνας, ενώ συγχρόνως νέες αίθουσες κατασκευάζονται στο κέντρο και την περιφέρεια. Το ευρωπαϊκό και αμερικάνικο φαινόμενο των πολυκινηματογράφων (Cineplex) κάνει την εμφάνισή του και στην Ελλάδα. Ο δρόμος για την επιστροφή του κοινού στις αίθουσες ανοίγει πλέον διάπλατα.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΙ.1. Η διαμόρφωση του χώρου της διανομής στην περίοδο της «ακμής» (1960 – 1980)

Κατά την εικοσαετία 1960 – 1980 πολλοί παράγοντες υπεισέρχονται και επηρεάζουν την πραγματικότητα. Κατ’ αρχήν υπάρχει νομικό και θεσμικό πλαίσιο τέτοιο που να επιτρέπει την άνετη κίνηση ξένων κεφαλαίων και συναλλάγματος. Η παροχή διευκολύνσεων για επενδύσεις με όρους ιδιαίτερα ευνοϊκούς κατοχυρώνουν την ελεύθερη ίδρυση και δραστηριοποίηση ξένων εταιριών και κυρίως αμερικάνικων.

Ο αριθμός των εταιριών[2] σε σχέση με τον πληθυσμό και τις δυνατότητες της ελληνικής αγοράς είναι μεγάλος και μάλιστα παρουσιάζει ανοδική τάση μέχρι το 1974-75, παρά την ήδη εκδηλωμένη κρίση[3].

ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

1962-63

46

1970-71

67

1963-64

59

1971-72

73

1964-65

61

1972-73

78

1965-66

66

1973-74

83

1966-67

57

1974-75

69

1967-68

67

1975-76

60

1968-69

64

1976-77

55

1969-70

62

1977-78

49

Δύο είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά τη συγκεκριμένη περίοδο. Το ένα έχει σχέση με την ευκαιριακή και μη βιώσιμη λειτουργία, μεσοπρόθεσμα, εταιριών διανομής[4] και το άλλο με την κυριαρχία μικρού αριθμού εταιριών που είναι και οι πλέον ισχυρές τόσο οικονομικά όσο και από άποψη ελέγχου αιθουσών. Στη χώρα μας λειτούργησαν σε σταθερή και μόνιμη βάση όλη την εξεταζόμενη περίοδο μόνο 18 εταιρίες. Αλλά και απ’ αυτές μόνο 6 έπαιξαν καθοριστικό ρόλο τόσο με τον αριθμό των ταινιών όσο και με την οικονομική κυριαρχία τους[5].

Η «Δαμασκηνός Μιχαηλίδης» κυριαρχεί στον κλάδο συγκεντρώνοντας τετραπλάσιους αριθμούς από την αμέσως επόμενη εταιρία τόσο από πλευράς ταινιών που διακινεί όσο και από αριθμούς εισιτηρίων και αιθουσών που ελέγχει[6] Αντιπροσωπεύει μερικές από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές αμερικάνικες και συγκεκριμένα τις Metro G. M., Columbia, Universal και Warner Bros. με αποτέλεσμα να μην πληρώνει δικαιώματα για την προβολή των ταινιών αλλά να τις διακινεί με ποσοστά επί των εισιτηρίων. Με αυτόν τον τρόπο οι ταινίες έρχονται «πακέτο» και μαζί με τις πραγματικά ενδιαφέρουσες, επιβάλλονται μια σειρά από μετριότητες που όμως καταλαμβάνουν τη θέση τους στο πρόγραμμα των αιθουσών αν αυτές θέλουν να έχουν τη σιγουριά του μέσου όρου. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του πλέον επιτυχημένου γραφείου είναι ότι, ελέγχοντας μερικές από τις πιο σημαντικές αίθουσες του κέντρου όπου προβάλει τις μεγαλύτερες επιτυχίες, εξασφαλίζει μια διακίνηση αυτών σε όλη την Ελλάδα. Εξ’ άλλου τα ποσοστά επί των εισιτηρίων των κεντρικών αιθουσών αντί να μειώνονται με την εμφάνιση της κρίσης αντίθετα αυξάνουν[7]. Η αύξηση αυτή γίνεται παρά τη μείωση του αριθμού των διακινουμένων ταινιών. Η προσαρμοστικότητα στις νέες συνθήκες είναι γνώρισμα επιχειρηματικής ικανότητας και αποτέλεσμα ανάλυσης σε βάθος. Δυστυχώς οι περισσότερες εταιρίες διανομής, αγνοώντας τις πραγματικές διαστάσεις των ιδιαιτεροτήτων και ιδιομορφιών του χώρου, είτε συνέχισαν υπολειτουργώντας είτε στράφηκαν σε αποδοτικότερες κατά τη γνώμη τους ασχολίες.

Είναι ενδιαφέρουσα η κατάσταση που επικρατεί στις σχέσεις των εταιριών διανομής με τις αμερικάνικες major εταιρίες. Παρατηρείται μια έντονη κινητικότητα και εμφανίζονται αποσκιρτήσεις, ανεξαρτητοποιήσεις, δημιουργία νέων σχημάτων και γενικότερες ανακατατάξεις μέσα στο χρόνο, που αλλάζουν συνέχεια την εικόνα του ποιος συνεργάζεται με ποιον[8].

Για να ολοκληρωθεί η εικόνα των εταιριών διανομής θα πρέπει να αναφερθούμε στις πολυάριθμες μικρές επιχειρήσεις[9] που λειτούργησαν με ελάχιστες ταινίες και για μικρό χρονικό διάστημα. Το κυριότερο γνώρισμα αυτών των μικρών γραφείων υπήρξε η έλλειψη προγραμματισμού, μακροπρόθεσμων στόχων και επιλογών που να προέρχονται από την ανάλυση των πραγματικών δεδομένων που επικρατούν στο χώρο της διανομής. Ο κατακερματισμός κεφαλαίων, ταινιών και ανθρωπίνου δυναμικού είναι η αιτία της μη βιωσιμότητας. Η αστάθεια και η κινητικότητα δεν εμποδίζουν τη συνεχή εμφάνιση νέων εταιριών, ακόμα και μετά το 1972, που αντί να μειώνονται λόγω της επερχόμενης κρίσης, αυξάνουν για να φθάσουν το 1973-74 στο μεγαλύτερο αριθμό (83). Το φαινόμενο αυτό αν συνδυαστεί με τη γνωστή κυριαρχία των αμερικάνικων εταιριών και την πτώση της ελληνικής παραγωγής, αποδεικνύει έλλειψη ρεαλιστικής και σοβαρής ανάλυσης των συνθηκών που θα επέτρεπαν την επιβίωση όλων αυτών των εταιριών. Οι συνθήκες ρευστότητας και αστάθειας στο χώρο αποτελούν στοιχείο που έχει σχέση με τη γενικότερη κοινωνική και οικονομική συγκυρία της ελληνικής αγοράς. Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο άφηνε στην ιδιωτική πρωτοβουλία πλήρη ελευθερία και πρόσφερε ευκολίες για εισαγωγή ταινιών από το εξωτερικό. Η πολιτική βούληση για την απρόσκοπτη δραστηριοποίηση των ξένων επενδυτών και η ελπίδα για τη μονιμότερη συνεργασία και άντληση κεφαλαίων οδήγησαν στην πλήρη άρση των περιορισμών. Αυτό επέδρασε καταλυτικά στις ταινίες των άλλων χωρών που δεν είχαν τη δυνατότητα να ανταγωνιστούν τα αμερικάνικα μονοπώλια. Οι μεγάλες αμερικάνικες εταιρίες διανομής ήταν οι μόνες που επωφελήθηκαν και συγκέντρωσαν κέρδη από την προσέλευση του κοινού στις αίθουσες. Οι ταινίες που προέρχονται από τις Η.Π.Α. συγκεντρώνουν ποσοστό[10] που ξεπερνάει το 50% επί των εισιτηρίων. Το γεγονός αυτό πέρα από την τεράστια οικονομική βαρύτητα, παρουσιάζει και μια ιδιαίτερα σημαντική πολιτιστική πλευρά.


ΙΙ.2. Η διαμόρφωση του χώρου της διανομής την δεκαετία του ΄80.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και ενώ η κρίση του κινηματογράφου είναι πλέον ορατή διαμορφώνονται νέα δεδομένα στο χώρο της διανομής. Οι πάνω από πενήντα εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο χώρο, κλείνουν η μία μετά την άλλη και δημιουργούνται τα πρώτα φαινόμενα ολιγοπωλιακής διάρθρωσης του χώρου. Το φαινόμενο αυτό εκδηλώνεται κυρίως με τη δημιουργία της ΕΛΚΕ (Ελληνική Κινηματογραφική Ένωση) που συνενώνει τις περισσότερες μεγάλες εταιρίες διανομής στην Ελλάδα έχοντας στόχο να ελεγχθεί και ο χώρος των αιθουσών. Έτσι για μικρό χρονικό διάστημα τρεις εταιρίες διανομής (ΕΛΚΕ, ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ και το ελληνικό παράρτημα της UNIVERSAL) ελέγχουν το 95% της διανομής.

Η κορύφωση της κρίσης αλλά και οι διεθνείς εξελίξεις στη διανομή, αναδιατάσσουν το χώρο και παρουσιάζονται τα δεδομένα:

·        Το ελληνικό παράρτημα της UNIVERSAL (αντιπροσωπεύει και την CIC) λαμβάνει πλέον τη σημερινή μορφή του, το 1985 με την επωνυμία U.I.P Ε.Π.Ε., αντιπροσωπεύοντας τις αμερικάνικες εταιρίες: PARAMOUNT, UNIVERSAL, METRO GOLDWIN MAYER και UNITED ARTIST. Η εταιρία αυτή προήλθε από την συνένωση στην ευρωπαϊκή αγορά (μόνο στο χώρο της διανομής) των παραπάνω εταιριών.

·        Η ενιαία ΕΛΚΕ Α.Ε. διασπάται και δημιουργούνται: η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.        -1984- (βασικός μέτοχος Παντελής Μητρόπουλος αλλά και οι Γιώργος Τζιότζιος, Γιώργος Καραδήμας), και η ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ -1986- (βασικοί μέτοχοι Κ. Καραγιάννης – Γ. Καρατζόπουλος – Κ. Γούναρης – Ζ. Παναγιωτίδης) αλλά και η «νέα» ΕΛΚΕ Α.Ε. (βασικοί μέτοχοι Γ. Μιχαηλίδης – Γ. Κριεζίας).

·        Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε. σε μικρό χρονικό διάστημα καθιερώνεται ως major εταιρία καθώς παίρνει την αντιπροσώπευση στην Ελλάδα της COLUMBIA και της WALT DISNEY αλλά κινείται πολύ επιτυχημένα (τουλάχιστον μέχρι της αρχές της δεκαετίας του ’90) και στο χώρο της ανεξάρτητης κινηματογραφικής αγοράς διανέμοντας αρκετές σινεφίλ ταινίες κυρίως του ευρωπαϊκού κινηματογράφου.

·        Η εξάπλωση του φαινομένου του οικιακού video οδηγεί τις εταιρίες διανομής να ιδρύσουν τμήματα Video διανέμοντας στην ελληνική βιντεοαγορά όλες τις κινηματογραφικές ταινίες που εισάγουν. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η U.I.P.

·        Δημιουργείται το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ) που ιδρύει την HELLAS FILM Α.Ε., η οποία διανέμει την  ελληνική παραγωγή ταινιών του ΕΚΚ που δεν βρίσκουν πρόσβαση στις υπάρχουσες εταιρίες διανομής.

·        Το Υπουργείο Πολιτισμού και η Ομοσπονδία Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδος δημιουργούν το STUDIO ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΥΚΛΩΜΑ A.E. με σκοπό να διανείμει εναλλακτικές ταινίες (καλλιτεχνικές, κλασικά αριστουργήματα, μικρών εθνικών κινηματογραφιών, πειραματικές κλπ) κυρίως στις κινηματογραφικές λέσχες. Έτσι αγοράζονται οι ταινίες του «μικρού» γραφείου διανομής του Σωκράτη Καψάσκη αλλά και επιλεγμένες ταινίες από άλλες «μικρές» εταιρίες.


ΙΙ.3. Οι ανακατατάξεις στο χώρο της διανομής την δεκαετία του ΄90.

Την τελευταία δεκαετία και με την αργή αλλά σταθερή αύξηση των εισιτηρίων (κυρίως από τα μέσα της δεκαετίας) ο χώρος της διανομής αναδιατάσσεται. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

·        Ιδρύεται η εταιρία ROSEBUD Α.Ε. (1993) με μετόχους την ΕΛΚΕ Α.Ε.. τον Γ. Σκούρα, τον Γ. Τζιώτζο και τον Ζ. Παναγιωτίδη. Η εταιρία διανέμει ταινίες από την ανεξάρτητη αγορά και ιδιαίτερα από την ευρωπαϊκή παραγωγή. Αν και ο βασικός μέτοχος της είναι η ODEON (πρώην ΕΛΚΕ Α.Ε.), ακολουθεί ανεξάρτητη πολιτική.

·        Ιδρύεται η εταιρία ΑΜΑ FILM -1996- ιδιοκτησίας των αδελφών Στεργιάκη (με παράδοση στο χώρο της κινηματογραφικής αίθουσας). Η εταιρία δραστηριοποιείται στο χώρο της ανεξάρτητης κινηματογραφικής αγοράς.

·        Ιδρύεται η εταιρία OVO -1997- ιδιοκτησίας του Β. Γεώργα (πρώην εκδότης κινηματογραφικού περιοδικού). Η εταιρία δραστηριοποιείται για 18 μήνες στο χώρο της ανεξάρτητης κινηματογραφικής αγοράς και πτωχεύει. Ο ίδιος ιδιοκτήτης ιδρύει την ART HOUSE, η οποία μετά από ένα χρόνο έχει την ίδια τύχη.

·        Ιδρύεται η εταιρία WARNERROADSHOW -1997-. Η ίδρυση είναι αποτέλεσμα της απόφασης της μητρικής εταιρίας WARNER να αποσύρει την αντιπροσώπευση των ταινιών της από την ODEON (πρώην ΕΛΚΕ Α.Ε.). Η εταιρία διανέμει βασικά τη διεθνή παραγωγή της μητρικής εταιρίας αλλά και λίγες ταινίες από την ανεξάρτητη κινηματογραφική αγορά.

·        Από το τέλος της δεκαετίας του ΄80 αλλά κυρίως τη δεκαετία του ΄90, οι εταιρίες διανομής κατασκευάζουν, αγοράζουν ή ενοικιάζουν κινηματογραφικές αίθουσες στο κέντρο ή στην περιφέρεια, τις οποίες και εκμεταλλεύονται. Οι μόνες εξαιρέσεις στον κανόνα είναι οι θυγατρικές αμερικάνικων major εταιριών (U.I.P και WARNER ROADSHOW)

·        Από τα μέσα της δεκαετίας και με δειλά βήματα εμφανίζεται το φαινόμενο της διανομής ταινιών Α’ προβολής και στους θερινούς κινηματογράφους (από την ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.). Έτσι η Ελλάδα παύει να αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση διεθνώς διανομής Α’ προβολής 9 μήνες το χρόνο. Το φαινόμενο αυτό χρόνο με το χρόνο επεκτείνεται και στις άλλες εταιρίες διανομής.

·        Οι δήμοι προσπαθώντας κατ’ αρχήν να διασώσουν τις θερινές αίθουσες στην πόλη τους, ιδρύουν δημοτικούς κινηματογράφους. Το φαινόμενο αυτό παίρνει γρήγορα διαστάσεις και στα τέλη στης δεκαετίας του ΄90 οι δημοτικές αίθουσες υπερβαίνουν τις 90 (στην πλειοψηφία τους θερινές).

·        Η ανάπτυξη και ο ισχυρός ανταγωνισμός οδηγούν στον εκσυγχρονισμό και το καθετοποιημένο μοντέλο ανάπτυξης των εταιριών. Η παραδοσιακή ΕΛΚΕ μετεξελίσσεται σε όμιλο εταιριών ODEON, η οποία περιλαμβάνει διαφορετικές εταιρίες με ξεχωριστές δραστηριότητες (Διανομή, Διαφήμιση - προώθηση - χορηγίες, Εκμετάλλευση δικτύου αιθουσών - merchandise, video).

·        Η διακοπή της λειτουργίας της ιστορικής εταιρίας ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ -1999- και η εμφάνιση μια νέας εταιρίας στο χώρο, της NEW STAR, τα κεφάλαια της οποίας προέρχονται από εταιρία Video.


ΙΙ.4. Συμμετοχή Εταιριών Διανομής στη διακίνηση και παραγωγή ταινιών

ΠΙΝΑΚΑΣ I: ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ (ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ) ΤΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

 

 

 

 

 

ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

ΠΗΓΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ

 


ΣΤΑΘΕΡΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΓΟΡΑ

ΕΥΡΩΠ.

ΑΜΕΡ.

ΑΛΛΗ

1

ODEON

FOX

X

X

X

X

2

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

SONY (COLUMBIA)

BUENA VISTA INTERNATIONAL (WALT DISNEY, HOLLYWOOD, TOUCHSTONE)

X

X

X

X

3

U.I.P

UNIVERSAL

PARAMOUNT

METRO-GOLDWIN-MAYER

UNITED ARTIST

 

 

 

 

4

ROSEBUD

 

X

X

X

X

5

AMA FILM

 

X

X

X

 

6

OVO/ART HOUSE *

 

X

X

X

 

7

ΣΠΕΝΤΖΟΣ FILM

 

X

X

X

X

8

ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ

 

 

 

 

 

9

WARNER ROADSHOW

WARNER

X

X

X

 

10

HELLAS FILM

 

 

 

 

X

11

STUDIO

 

X

Χ

X

 

 Για τις ταινίες των αναφερομένων κατηγοριών υπάρχουν αριθμοί εισιτηρίων από τις αντίστοιχες εταιρείες διανομής

*      Από το 1999 η OVO επανιδρύεται με την ονομασία ART HOUSE


Δύο από τις εταιρείες διανομής που δραστηριοποιούνται στο χώρα μας αποτελούν θυγατρικές διεθνών εταιρειών διανομής (U.I.P. και WARNER). Απ’ αυτές η μία (WARNER) διανέμει και ταινίες που αγοράζει από την ελεύθερη διεθνή αγορά.

Δύο ακόμα εταιρείες (ODEON, ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ) αποτελούν αποκλειστικούς αντιπρόσωπους μεγάλων διεθνών εταιρειών διανομής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν διανέμουν ταινίες που αγοράζουν από την ελεύθερη διεθνή αγορά. Οι υπόλοιπες τρεις (ROSEBUD, ΣΠΕΝΤΖΟΣ και AMA,) διανέμουν αποκλειστικά ταινίες που αγοράζουν από την ελεύθερη διεθνή αγορά.

Η εταιρεία STUDIO Παράλληλο Κύκλωμα, (ιδιοκτησίας του Υπουργείου Πολιτισμού και της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας) διανέμει «καλλιτεχνικές» ταινίες κυρίως για τις Κινηματογραφικές Λέσχες και δευτερευόντως για τους Δημοτικούς Κινηματογράφους.

Η εταιρεία HELLAS FILM δημιουργήθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου για να προωθήσει την ελληνική παραγωγή στο εξωτερικό, αλλά και να διανείμει στη χώρα μας τις ελληνικές ταινίες που δεν βρίσκουν πρόσβαση στις αίθουσες από το εμπορικό κύκλωμα διανομής.

Η εκπροσώπηση ή η αντιπροσώπευση των αμερικάνικων εταιριών παραγωγής ή της μεγάλης διεθνούς διανομής παρουσιάζει μια σχετική ρευστότητα. Η ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ έχει μέχρι το 1996 την αντιπροσώπευση της FOX, όπου την αντιπροσωπεύει πλέον η ODEON (πρώην ΕΛΚΕ). Η ODEON έχει μέχρι το 1997 την αντιπροσώπευση της WARNER όπου από τα μέσα του ίδιου έτους η WARNER σε συνεργασία με την VILLAGE ROADSHOW δημιουργεί παράρτημα στη χώρα μας. Μέχρι την αρχή του έτους ήταν επίσης ρευστή η συνεργασία στην Ευρωπαϊκή αγορά διανομής των UNIVERSAL και PARAMOUNT (Εάν η συμφωνία δεν γινόταν, το ελληνικό παράρτημα της UIP δεν θα είχε λόγο ύπαρξης).


ΙΙ.5. Βιογραφικά Εταιριών Διανομής

ΙΙ.5.1.ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.

Κωλέττη 40 - 42, 10682 Αθήνα. Τηλ. 3844541-5

www.prooptiki.gr

Πρόεδρος: Παντελής Μητρόπουλος – Διευθύντρια: Ειρήνη Καρανασοπούλου

Η Εταιρία ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε. ιδρύθηκε το 1984 από τον Παντελή Μητρόπουλο (βασικός μέτοχος), τον Γ. Τζιώτζο και τον Γ. Καραδήμα. Η εταιρία αποσπάσθηκε από την ΕΛΚΕ και δραστηριοποιήθηκε τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της στο χώρο της ανεξάρτητης κινηματογραφικής αγοράς.

Πρόκειται για μια σύγχρονη εταιρία πλήρως μηχανογραφημένη η οποία προσπαθεί να εκσυγχρονίσει[11] τον χώρο. Απασχολεί 40 άτομα μόνιμο προσωπικό[12] στα παρακάτω τμήματα:

·        Marketing

·        Πωλήσεις (booking)

·        Λογιστήριο

·        Δημόσιες Σχέσεις

·        Αποθήκη ταινιών διαφημιστικών

·        Video

Σήμερα η εταιρία αντιπροσωπεύει στην Ελλάδα τις παρακάτω εταιρίες:

·        SONY (COLUMBIA) και

·        BUENA VISTA INTERNATIONAL (W. DISNEY, HOLLYWOOD, TOUCHSTONE)

Ο τρόπος επιλογής των ταινιών από τις major εταιρίες που εκπροσωπεί η εταιρία είναι ο ακόλουθος: Τρία στελέχη της (Γενικός διευθυντής, διευθυντής μάρκετινγκ και διευθυντής πωλήσεων) αποφασίζουν για τις ταινίες και διαπραγματεύονται με την αμερικάνικη εταιρία παραγωγής για το κοστολόγιο – πρόταση (περιέχεται και το κόστος διαφήμισης και ο αριθμός των αντιτύπων (κόπιες). Συνήθως το ποσοστό κυμαίνεται σε 40% δικαιώματα εταιρίας παραγωγής και 60%κόστος διαφήμισης, κόπιες και μικτά κέρδη της ΠΡΟΟΠΤΙΚΗΣ.

Η εταιρία διανέμει και ταινίες που αγοράζει από την ελεύθερη αγορά. Την τελευταία πενταετία αξιοποιεί προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διανομή (MEDIA II DISTRIBUTOR).

Βασικό χαρακτηριστικό της εταιρίας είναι ότι κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς τόσο από πλευράς εισιτηρίων(ποσοστό 41% στο σύνολο της τριετίας)[13] όσο και από πλευράς ταινιών που διένειμε την περασμένη τριετία[14].

Η εταιρία δραστηριοποιείται και στο χώρο του βίντεο (κατέχει μία από τις πρώτες τρεις θέσεις στον κλάδο)

Η διείσδυση της στις κινηματογραφικές αίθουσες είναι από τις μεγαλύτερες στο χώρο. Έχει αποκλειστική συνεργασία με 25 – 30 αίθουσες στην Αθήνα, στην Α’ προβολή ενώ με τις υπόλοιπες κατέχει σημαντικό μέρος του συνολικού προγράμματος.


ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

1

9

(7+2)

35

-

45

1998

3

11

(11+0)

32

-

46

 

1999

3

11

(10+1)

30

1

45

 

ΣΥΝΟΛΟ

5

31

(28+3)

97

1

136

 

 

 

 

 

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Α.Ε.

U.S Ταινίες Α΄ Προβολής Major Εταιρειών

Αθήνα – Πειραιάς

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

Νο εισιτηρίων

%

1996

1.338.367

46,9

1997

1.981.774

54,2

1998

561.692

20,0

ΣΥΝΟΛΟ

4.721.977

41

 


ΙΙ.5.2. ODEON A.E.

Ακαδημίας 96 (7ος όρ.) , 10677 Αθήνα. Τηλ. 3823803-4

www.odeon.gr

Πρόεδρος του ομίλου ALPHA ODEON: Γεώργιος Μιχαηλίδης

Διευθύνων Σύμβουλος του ομίλου ALPHA ODEON: Μάνος Κρεζίας

Διευθυντής της ODEON και της PARAID: Γιώργος Τζιώτζος

Η ODEON A.E. είναι ίσως η παλιότερη και μία από τις πιο δυναμικές εταιρίες του κλάδου. Προέρχεται από την εταιρία «Δαμασκηνός – Μιχαηλίδης» και αργότερα από την ΕΛΚΕ. Η εταιρία δραστηριοποιείται, όχι μόνο στην διανομή και στην συμπαραγωγή ταινιών αλλά και στον χώρο της κινηματογραφικής αίθουσας με την αλυσίδα Alpha Odeon. Στον όμιλο της ODEON εμπεριέχεται και η εταιρεία Rosebud

Κύριοι μέτοχοι του ομίλου είναι οι Γ. Μιχαηλίδης, Μ. Κρεζίας και ο Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη (33%).

Σ' ότι αφορά τις κινηματογραφικές αίθουσες Alpha Odeon, με την έναρξη του Πολυκινηματογράφου της Θεσσαλονίκης που έγινε τον Οκτώβριο '98, η αλυσίδα διαθέτει συνολικά 25 κινηματογράφους. Έκτός αυτών των Αθηνών, υπάρχουν τα Alpha Odeon στο Ηράκλειο Κρήτης, Καβάλα, Βόλος, Λάρισα και Χαλκίδα. Το σύνολο των εισιτηρίων των Alpha Odeon την περσινή χρονιά έφτασε τα 1,4 εκατομμύρια.

Για την διαφημιστική πλευρά των ταινιών η ODEON συνεργάζεται αποκλειστικά με την νεοϊδρυθείσα εταιρεία του Γιώργου Τζιώτζου, Parade[15], η οποία ασχολείται με την καλλιτεχνική επίβλεψη, δημοσιογραφική κάλυψη, την εξεύρεση χορηγών αλλά και τη γενικότερη προώθηση των ταινιών. Στα καθήκοντα της Parade συμπεριλαμβάνεται επίσης η προώθηση των ταινιών της Alpha Odeon στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Επίσης η εταιρεία, εκδίδει και το περιοδικό Showbiz το οποίο τυπώνεται σε 100,000 αντίτυπα και διανέμεται στους κινηματογράφους της Alpha Odeon, σε video clubs και σε δισκοπωλεία.

Ο όμιλος της ODEON, εκτός από τον κινηματογράφο, ασχολείται με την παραγωγή και διανομή βιντεοκασετών, την τηλεόραση, το merchandising, την διανομή τηλεοπτικών προγραμμάτων, καθώς και την παραγωγή CD, CD-ROM, DVD.

Η πιο πρόσφατη επιχειρηματική δραστηριότητα του ομίλου είναι η δημιουργία πολυκινηματογράφων σε συνεργασία με την Νοτιο-αφρικάνικη εταιρεία Ster Kinekor. Ο πρώτος πολυκινηματογράφος με 8 αίθουσες, άνοιξε τον Οκτώβριο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης ενώ στο άμεσο μέλλον προγραμματίζεται η δημιουργία τεσσάρων ακόμα πολυκινηματογράφων.

Μια ακόμα δραστηριότητα του ομίλου ALPHA ODEON είναι και η παροχή πνευματικών δικαιωμάτων (merchandising) που την ασκεί η εταιρία του ομίλου, ODEON LICENSING, η οποία αντιπροσωπεύει για την Ελλάδα τις παρακάτω εταιρίες:

·               Universal Studios

·               Dreamworks

·               3D Licensing / Hasbro

·               Viacom Consumer Products (Paramount)

·               20th Century Fox

·               EON Productions - 007 / James Bond

·               Harvey Entertainment

Στον όμιλο ακόμη ανήκει και η εταιρία CINE NEWS η οποία ασχολείται με την παροχή εμπορικών διαφημιστικών ταινιών (trailer) στους κινηματογράφους. Η CINE NEWS διανέμει τις διαφημιστικές ταινίες στους κινηματογράφους της ALPHA ODEON και στο 80% περίπου των αιθουσών της Α’ προβολής.

Στον τομέα του κινηματογράφου και μετά την ανεξαρτητοποίηση της WARNER στον ελληνικό χώρο, τη μόνη major αμερικάνικη εταιρία που αντιπροσωπεύει η ODEON είναι η FOX. Παρ’ όλα κατέχει ένα σημαντικό ποσοστό ταινιών από την ανεξάρτητη αγορά που οφείλεται και στις γνωριμίες που έχουν καλλιεργηθεί από την πολύχρονη παρουσία της στο χώρο. Η εμπλοκή του ομίλου και στον τομέα του βίντεο και του DVD καθώς και η εταιρία διανομής ROSEBUD που ανήκει στον όμιλο επιτρέπουν να αγοράζει από την ελεύθερη αγορά μεγάλα πακέτα ταινιών τα οποία κατευθύνει άλλα στον κινηματογράφο και άλλα κατευθείαν στο βίντεο[16].

Εκτός από τις αίθουσες της ALPHA ODEON, η εταιρία διανέμει ταινίες της σε μεγάλο ποσοστό των κινηματογραφικών αιθουσών της Α’ προβολής σε όλη την Ελλάδα. Επίσης από το 1996 διανέμει ταινίες Α’ προβολής και σε επιλεγμένους θερινούς κινηματογράφους.

Το τελευταίο διάστημα η εταιρία έχει έντονη δραστηριότητα και στον τομέα των συμπαραγωγών. Το 1999 υφίσταται μόνιμη συνεργασία με την εταιρία παραγωγής «ΜΥΘΟΣ» με τους εξής βασικούς όρους:

§         Οι ταινίες παραγωγής της «ΜΥΘΟΣ» της διανέμει στην ελληνική αγορά η ODEON

§         Υποχρέωση της ODEON για πρώτη εκδήλωση ενδιαφέροντος όταν υπάρχει πρόταση για παραγωγή και το αντίστροφο (από τη «ΜΥΘΟΣ»)

§         Συμπαραγωγή 2 – 3 ταινιών το χρόνο.

Το ύψος του κόστους της διαφήμισης των ταινιών είναι συνήθως το 30%[17] του κόστους των δικαιωμάτων της ταινίας και κατανέμεται στην τηλεόραση (εάν και όποτε επιλεγεί) στις καταχωρήσεις στον τύπο, σε γιγαντοαφίσες και αφίσες, φυλλάδια και διαφημιστικά σταντ για τις κινηματογραφικές αίθουσες. Η εταιρία διοργανώνει τακτικά πρεμιέρες με τη συνεργασία ημερησίων εφημερίδων (ΤΑ ΝΕΑ) ή εβδομαδιαίων περιοδικών (ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ).

Ο Όμιλος απασχολεί σε όλες τις εταιρίες του πάνω από 150 άτομα από τα οποία πάνω από το 50% είναι πτυχιούχοι ανωτέρων και ανωτάτων σχολών. Στην διανομή και την προώθηση εργάζονται 17 άτομα

Ο πρόεδρος του ομίλου είναι ο Γιώργος Μιχαηλίδης και ο διευθύνων σύμβουλος είναι ο Μάνος Κρεζίας ενώ ο διευθυντής της ODEON είναι ο Γιώργος Τζιώτζος.

Η καθημερινή λειτουργία του Ομίλου κατευθύνεται από άτυπο συμβούλιο στο οποίο συμμετέχουν: ο Γ. Μιχαηλίδης (πρόεδρος), ο Μάνος Κρεζίας (διευθύνων σύμβουλος), ο Γ. Τζιώτζος (διευθυντής της ODEON), ο Ζ. Παναγιωτίδης (διευθύνων σύμβουλος της ROSEBUD) και ο Γ. Καραδήμας (στέλεχος της εταιρίας με αρμοδιότητα τις αίθουσες της ALPHA ODEON).

ODEON Α.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

1

1

(1+0)

33

1

36

1998

2

6

(5+1)

23

-

31

 

1999

1

7

(6+1)

29

1

38

 

ΣΥΝΟΛΟ

4

14

(12+2)

85

2

104

 

ODEON Α.Ε.

ODEON     U.S Ταινίες Α΄ Προβολής Major Εταιρειών

Αθήνα – Πειραιάς

ODEON

Νο εισιτηρίων

%

1996

897.644

 

1997

1.508.539

 

1998

611.554

 

ΣΥΝΟΛΟ

3.017.737

26,20**


ΙΙ.5.3. U.I.P. Ε.Π.Ε.

Γαμβέτα 4 (3ος όρ.) 10678 Αθήνα.   Τηλ. 3800382 - 3811472

Γενικός Διευθυντής: Αθανάσιος Ρέβης

 

Η U.I.P. Ε.Π.Ε. βρίσκεται στο χώρο της διανομής με τη σημερινή της νομική μορφή από το 1973[18]. Από το 1985 και μέχρι σήμερα αντιπροσωπεύει τις:

§         UNIVERSAL

§         PARAMOUNT

§         METRO GOLDWIN MAYER

§         UNITED ARTIST

Η εταιρία «ανήκει» στον ευρωπαϊκό όμιλο της UIP με κεντρικά γραφεία στο Λονδίνο. Παρ’ όλο που η εταιρία δεν διανέμει ταινίες από την ελεύθερη αγορά, αλλά μόνο τις ταινίες που αντιπροσωπεύει, τα στελέχη έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν συνεκτιμώντας τις συνθήκες της ελληνικής αγοράς αλλά και τις δυνατότητες[19] της κάθε ταινίας. Έτσι ο τρόπος επιλογής των ταινιών είναι ο ακόλουθος: Είτε ο γενικός διευθυντής της εταιρίας αποφασίζει σε τακτές επισκέψεις του στο Λονδίνο, είτε 2 - 3 στελέχη της ελληνικής εταιρίας βλέπουν τις ταινίες και αποφασίζουν για τις ταινίες που θα προβάλουν αλλά και για τον αριθμό των αντιτύπων.

Η εταιρία δεν διαθέτει ιδιόκτητες κινηματογραφικές αίθουσες. Συνεργάζεται όμως με 18 έως 23 κινηματογράφους Α’ προβολής στην Αθήνα ανά σεζόν με σχεδόν αποκλειστική εκμετάλλευση[20]. Ταινίες της προβάλλονται στην Β’ προβολή, την περιφέρεια αλλά και στους θερινούς κινηματογράφους. Από το 1999 η UIP διανέμει νέες ταινίες και σε επιλεγμένους θερινούς κινηματογράφους.

Η γενικότερη πολιτική της εταιρίας αλλά και ο τρόπος λειτουργίας της κρίνεται σε γενικές γραμμές συντηρητική (δεν υπάρχει μηχανογράφηση, δεν γίνονται πρεμιέρες για τις «μεγάλες» ταινίες, δεν υπάρχει συνεργασία με τον ειδικό τύπο αλλά και τις εφημερίδες). Το ύψος του ποσού που διατίθεται για τη διαφήμιση της κάθε ταινίας αποφασίζεται πάντα με τη έγκριση της παραγωγού εταιρίας και κυμαίνεται ανάμεσα στο 20 – 30% του συνολικού κόστους της χρήσης της ταινίας (δικαιώματα). Οι τρόποι της διαφήμισης (αποφασίζονται από το ελληνικό στελεχιακό δυναμικό) είναι οι κλασσικοί: Καταχωρίσεις στον ημερήσιο και τον περιοδικό τύπο και τηλεόραση (το 50 –60% της δαπάνης), αφίσες, φυλλάδια και σταντ στις κινηματογραφικές αίθουσες.

U.I.P.  Ε.Π.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

-

-

24

-

24

1998

-

1

(1+0)

20

-

21

 

1999

-

1

(1+0)

16

-

17

 

ΣΥΝΟΛΟ

-

2

(2+0)

60

-

62

 

 

U.I.P.  Ε.Π.Ε

U.I.P.     U.S Ταινίες Α΄ Προβολής Major Εταιρειών

Αθήνα – Πειραιάς

U.I.P

Νο εισιτηρίων

%

1996

722.829

 

1997

605.600

 

1998

957.711

 

ΣΥΝΟΛΟ

2.286.140

19,80**


ΙΙ.5.4. WARNER ROADSHOW

Κηφισίας 38, 15125 Μαρούσι.    Τηλ. 6899893

Διευθύντρια: Λίλυ Παπαδοπούλου

 

Η WARNER ROADSHOW DISTRIBUTORS GREECE S.A.ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 1997[21] και αποτελεί κοινοπραξία (joint venture) ανάμεσα σε δύο εταιρίες – κολοσσούς- στο χώρο της ψυχαγωγίας παγκοσμίως, την αμερικάνικη WARNER BROS. (τμήμα της TIME WARNER COMPANY) και την αυστραλιανή VILLAGE ROADSHOW[22]. Στην Ελλάδα ανήκει στον όμιλο επιχερήσεων της αυστραλιανής VILLAGE ROADSHOW, γνωστής στη χώρα μας από τη δημιουργία των πολυκινηματογράφων VILLAGE CENTRES και του VILLAGE ENTERTAINMENT PARK.

Διανέμει αποκλειστικά στην Ελλάδα τις ταινίες της WARNER BROS. και της VILLAGE ROADSHOW. Επίσης έχει αποκλειστική συνεργασία με σημαντικές ανεξάρτητες εταιρίες όπως: NEW LINE CINEMA, FRANCHISE PICTURES, SEVEN ARTS και άλλες. Σημαντικό είναι ότι αγοράζει πακέτα ταινιών σε συνεργασία με την Αυστραλιανή Village, με αποτέλεσμα να κατορθώνει καλύτερες τιμές. Από τα πακέτα ταινιών της WARNER BROS. αλλά και απ’ αυτά που αγοράζει από την ελεύθερη αγορά, ένα σημαντικό μέρος (60%) διακινείται απ’ ευθείας στο βίντεο με την αποκλειστική συνεργασία που έχει με την AUDIOVISUAL, ιδιοκτησίας του Ομίλου Βαρδινογιάννη.

Παρά το λίγο διάστημα παρουσίας της στο χώρο κατέχει ένα σημαντικό μερίδιο στην ελληνική αγορά που πλησιάζει το 25%, γεγονός που την κατατάσει στις πρώτες θέσεις.

Η εταιρία έχει τον «πρώτο λόγο» στις 35 αίθουσες των αθηναϊκών Villages αλλά και αποκλειστική συνεργασία με άλλες 28 αίθουσες της Α’ προβολής.

Η εταιρία διαρθρώνεται σε τέσσερα βασικά τμήματα: Sales, Marketing, Publicity και Finance. Απασχολεί 25 άτομα μόνιμο προσωπικό. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο μέσος όρος ηλικίας του είναι 28 ετών αλλά και ότι το 85% είναι πτυχιούχοι ανώτερης ή ανώτατης σχολής.

WARNER ROADSHOW – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

-

-

19

-

19

1998

-

-

31

1

32

 

1999

-

-

25

1

26

 

ΣΥΝΟΛΟ

-

-

75

2

77

 

 

WARNER ROADSHOW

U.S Ταινίες Α΄ Προβολής Major Εταιρειών

Αθήνα – Πειραιάς

WARNER

Νο εισιτηρίων

%

1996

-

-

1997

690.200

10,3

1998

797.124

13,3

ΣΥΝΟΛΟ

1.487.324

18,60**

 

 


ΙΙ.5.5. ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ Α.Ε.

Γραβιάς 9 – 13 (6ος ορ.) 10678, Αθήνα.   Τηλ. 3809314 - 3820956

Υπεύθυνοι: Γεώργιος Σπέντζος – Αντώνιος Μανιάτης

Η ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ είναι η παλιότερη εταιρία διανομής στον Ελληνκό χώρο μια και προέρχεται από την ιστορική «Χρ. Σπέντζος» με έτος ίδρυσης το 1953.

Το 1996 οι επιχειρηματίες Αντώνης Μανιάτης και Τάσος Παπανδρέου[23] αγόρασαν το μεγαλύτερο ποσοστό της εταιρίας και η παραδοσιακή ΣΠΕΝΤΖΟΣ επανιδρύθηκε ως «ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ Α.Ε.»\

Η εταιρία δεν αντιπροσωπεύει αμερικάνικη major διανομής και αγοράζει ταινίες από την ελεύθερη αγορά.. Έχει καταφέρει με την πολιτική της στην επιλογή ταινιών που διανέμει να αποτελεί μία σημαντική δύναμη στο χώρο καθ’ όσον την τελευταία πενταετία διαθέτει μία τουλάχιστον μεγάλη εμπορική επιτυχία.

Διαθέτει 4 ιδιόκτητες κινηματογραφικές αίθουσες στην Αθήνα ενώ ακόμα διατηρεί αποκλειστική συνεργασία με 10 αίθουσες Α’ προβολής.

Συμμετέχει σε 2 έως 3 ελληνικές παραγωγές το χρόνο και απασχολεί 15 άτομα προσωπικό στα παρακάτω τμήματα: Πωλήσεων, Προώθησης, Δημοσίων Σχέσεων και Λογιστήριο.

Ακολουθεί τις παραδοσιακές μεθόδους προώθησης των ταινιών που διανέμει και το μέσο ποσοστό των εξόδων διαφήμισης κυμμαίνεται στο 25 – 30% του κόστους των διακαιωμάτων της ταινίας.


ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ Α.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

3

10

(10+0)

28

1

42

1998

4

5

(5+0)

18

-

27

 

1999

2

3

(2+1)

21

1

27

 

ΣΥΝΟΛΟ

-

18

(17+0)

67

2

96

 

 

 

 

ΣΠΕΝΤΖΟΣ ΦΙΛΜ Α.Ε.

U.I.P.     U.S Ταινίες Α΄ Προβολής Major Εταιρειών

Αθήνα – Πειραιάς

U.I.P

Νο εισιτηρίων

%

1996

103.903

3,6**

1997

-

 

1998

-

 

ΣΥΝΟΛΟ

 

 

 

 

 

 

 

 


ΙΙ.5.6. ROSEBUD Α.Ε.

Ακαδημίας 96 (8ος ορ.) 10677, Αθήνα.   Τηλ.3844293 – 3833850

Διευθύνων Σύμβουλος: Ζηνόβιος Παναγιωτίδης

 

Η Rosebud Α.Ε. είναι μια από τις νέες εταιρίες στο χώρο της διανομής καθ’ όσον ιδρύθηκε και δραστηριοποιείται στο χώρο την τελευταία δεκαετία[24]. Κύριοι μέτοχοι είναι η εταιρία ODEON, ο Γ. Σκούρας[25], ο Γ. Τζιώτζος[26] και ο Ζηνόβιος Παναγιωτίδης ο οποίος είναι και διευθύνων σύμβουλος[27].

Η εταιρία που ανήκει στον όμιλο της ODEON (στην πράξη αποτελεί τη καλλιτεχνική της παράμετρο) διανέμει ταινίες που «αγοράζει» αποκλειστικά από την ελεύθερη αγορά, ενώ η κατεύθυνση της είναι προς τις ευρωπαϊκές αλλά και τις «ποιοτικές» και «εναλλακτικές» ταινίες. Η ROSEBUD έχει συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι στις άλλες ελληνικές εταιρίες που διαπραγματεύονται ταινίες από την ελεύθερη αγορά, καθ’ ότι διαπραγματεύεται με τους διεθνείς διανομείς και αγοράζει πακέτα ταινιών τα οποία μοιράζεται με την ODEON.

Η διείσδυση της εταιρίας στις αίθουσες είναι ικανοποιητική μια και συνεργάζεται με την ODEON (γίνονται κοινές συμφωνίες) αλλά διατηρεί και την αυτονομία της καθ’ όσον υπάρχουν τρεις τουλάχιστον κινηματογράφοι, οι οποίοι συνεργάζονται μαζί της με μεγάλο ποσοστό εβδομάδων.

Διανέμει τουλάχιστον δύο ελληνικές παραγωγές κάθε χρόνο, στις οποίες είναι και συμπαραγωγός.

Στη ROSEBUD απασχολούνται 5 άτομα.

Το ύψος των εξόδων στην προώθηση των ταινιών κατανέμεται ως ακολούθως

Προώθηση

Με Τ.V.

Χωρίς Τ.V.

Τ.V.

40%

-

ΠΡΕΜΙΕΡΕΣ

5%

5%

ΣΗΜ. Π.

5%

-

ΤΥΠΟΣ

35%

65%

ΑΦΙΣΣΕΣ – ΦΥΛΛΑΔΙΑ

1Ο%

30%

ΑΛΛΑ

5%

10%

 

 

ROSEBUD Α.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

3

16

(16+0)

5

2

26

1998

3

18

(14+4)

7

2

30

 

1999

4

22

(20+2)

5

-

31

 

ΣΥΝΟΛΟ

10

56

(50+6)

17

4

87

 


ΙΙ.5.7. AMA FILM Ο.Ε.

Θεμιστοκλέους 54, 10681 Αθήνα.    Τηλ. 3833808 – 3833118

www.amafilms.gr

Ιδιοκτήτες: Γεώργιος και Δημήτριος Στεργιάκης

Πρόεδρος: Γεώργιος Στεργιάκης

Προέρχεται από τις παραδοσιακές «δυνάμεις» στο χώρο της κινηματογραφίας, αφού ο Αντώνης Στεργίακης που δραστηριοποιέιται στο χώρο της αίθουσας από το 1954 παίρνει την πρωτοβουλία μαζί με του γιούς του Γιώργο και Δημήτρη και ιδρύει το 1992 την εταιρία.

Η εταιρία διανέμει ταινίες που «αγοράζει» αποκλειστικά από την ελεύθερη αγορά, ενώ διακρίνεται στην αγορά ευρωπαϊκών ταινιών αλλά και ταινιών από άλλες εθνικές κινηματογραφίες. Σημαντική καινοτομία της εταιρίας είναι η διανομή αριστουργημάτων της 7ης τέχνης σε επανέκδοση.

Έχει στην ιδιοκτησία της 4 αίθουσες στην Αθήνα, ενώ συνεργάζεται περιστασιακά και με 5 έως 6 άλλες. Αρκετές από τις ταινίες της παλισιώνουν το πρόγραμμα στο παράλληλο κύκλωμα.

Μπορεί να χαρακτηριστεί ως εταιρία οικογενειακής μορφής και απασχολεί 7 άτομα προσωπικό.

AMA FILM Ο.Ε. – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

1

10

(10+0)

6

2

19

1998

3

7

(6+1)

5

3

18

 

1999

1

4

(4+0)

6

3

14

 

ΣΥΝΟΛΟ

5

21

(20+1)

17

8

51

 


ΙΙ.5.8. ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ[28]

Γραβιάς 9 – 13 4ος όρ. 10678, Αθήνα    Τηλ.3828454 – 5

Ιδιοκτήτες: Γ. Καραγιάννης – Β. Καρατζόπουλος – Κ. Γούναρης

Υπεύθυνος πωλήσεων: Κώστας Γούναρης

 

 

 Σταμάτησε τη λειτουργία της το 1999

 

ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

-

5

(5+0)

5

-

10

1998

-

7

(7+0)

3

-

10

 

1999

-

1

(1+0)

-

1

2

 

ΣΥΝΟΛΟ

-

13

(13+0)

8

1

22

 

 


ΙΙ.5.9. OVO / ART HOUSE[29]

Ακαδημίας 98 10677, Αθήνα.   Τηλ. 3304521-2

Ιδιοκτήτης – Διευθυντής: Γεώργας Βασίλειος

 

 

Σταμάτησε τη λειτουργία της το 1999

 

OVO / ART HOUSE – Ταινίες ανά έτος

ΕΤΟΣ

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1997

3

11

(10+1)

2

3

19

1998

3

1

(0+1)

2

2

8

 

1999

-

2

(2+0)

1

1

4

 

ΣΥΝΟΛΟ

6

14

(12+2)

5

6

31

 

 


ΙΙ.5.10. STUDIO – ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΥΚΛΩΜΑ

Κλεισόβης 12, 10677 Αθήνα.   Τηλ. 3835033

www.filmfiles.gr

Διευθύντρια: Αργυρώ Μεσημέρη

 

Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν και αντιμετωπίζουν οι κινηματογραφικές λέσχες και γενικά το παράλληλο κύκλωμα είναι η εξεύρεση και διακίνηση των ταινιών ποιότητας σε χαμηλό κόστος.

Το κενό αυτό ήρθε να καλύψει η δημιουργία του "STUDIO - παράλληλο κύκλωμα", της μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα κινηματογραφικής εταιρείας που ίδρυσαν κινηματογραφικές λέσχες μέλη της Ομοσπονδίας Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδας, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των Ελλήνων σκηνοθετών, κριτικών και θεωρητικών του κινηματογράφου.

Το "STUDIO - παράλληλο κύκλωμα" ιδρύθηκε το 1986 με τη συμπαράσταση και οικονομική ενίσχυση του Υπουργείου Πολιτισμού με σκοπούς:

§         Tην ευρύτερη δυνατή διάδοση στο ελληνικό κοινό και τον απόδημο Ελληνισμό, ελληνικών και ξένων κινηματογραφικών ταινιών με ιδιαίτερη πολιτιστική και καλλιτεχνική αξία.

§         διοργάνωση κινηματογραφικών προβολών, εκδηλώσεων, σεμιναρίων, συνεδρίων για την προώθηση της κινηματογραφικής τέχνης.

§         δημιουργία ταινιοθήκης με την απόκτηση των μη εμπορικών δικαιωμάτων διάθεσης των ταινιών στο παράλληλο κύκλωμα (κινηματογραφικές λέσχες, πνευματικά κέντρα δήμων, πολιτιστικούς και φοιτητικούς συλλόγους, κλπ).

§         δημιουργία κινηματογραφικής βιβλιοθήκης.

§         δημιουργία ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων σχετικής με τον κινηματογράφο.

§         Το "STUDIO - Παράλληλο κύκλωμα" διοικείται από πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο που εκλέγεται κάθε τρία χρόνια από τα ιδρυτικά ενεργά μέλη της εταιρείας.

Το STUDIO Παράλληλο Κύκλωμα διένειμε την τελευταία πενταετία εννέα ταινίες από τις οποίες πέντε είναι παιδικές κινουμένων σχεδίων ευρωπαϊκής παραγωγής: Σαμψών και Σάλλυ, Ταξίδι στη Μελόνια, Ο πόλεμος των πουλιών, Jungle Jack, Υπόγεια διαδρομή για τον παράδεισο. Δύο είναι ευρωπαϊκής παραγωγής: Η ελευθερία είναι ο παράδεισος, Αγαπητή Έμμα - γλυκειά Μπέμπε, μία είναι αμερικάνικης παραγωγής: Το τσίρκο και μία με χώρα παραγωγής την Κίνα, Ο βασιλιάς των μασκών. Οι συγκεκριμένες ταινίες προβλήθηκαν μόνο στο «παράλληλο κύκλωμα» (Κινηματογραφικές Λέσχες και Δημοτικοί Κινηματογράφοι)

Διευθύντρια της εταιρίας είναι η χημικός Αργυρώ Μεσημέρη, ενώ στην εταιρία, η οποία είναι μηχα0νογραφημένη, εργάζονται άλλα δύο άτομα (υπεύθυνος πωλήσεων και υπεύθυνος αποθήκης ταινιών)


ΙΙ.6. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του κλάδου των εταιριών διανομής την τελευταία περίοδο

Η πλειοψηφία των ανεξαρτήτων εταιρειών διανομής (εκτός των δύο παραρτημάτων) αποτελούν μετεξελιγμένες μορφές παλιότερων εταιρειών ή νέα εταιρικά σχήματα που ιδρύθηκαν είτε από απογόνους παλιότερων εταιρειών παραγωγής και διανομής είτε από ανθρώπους που κατά καιρούς ενεπλάκησαν με το χώρο του κινηματογράφου. Την τελευταία περίοδο παρατηρείται διείσδυση επιχειρηματιών από άλλους χώρους της οικονομικής ζωής λόγω της ολοένα αυξανόμενης κερδοφορίας του κλάδου[30].

Την τελευταία δεκαετία ενώ υφίστανται μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της λειτουργίας των εταιρειών διανομής (μηχανοργάνωση) εν τούτοις παρατηρείται μεγάλες διαφορές στο επίπεδο της τεχνολογικής συγκρότησης της κάθε μιας απ’ αυτές. Επίσης οι ανάγκες προώθησης των ταινιών που διανέμονται, οδήγησαν στον εκσυγχρονισμό των μικρών κινηματογραφικών αιθουσών, ιδιοκτησίας της εταιρείας, που φιλοξενούν αποκλειστικά προβολές για τους κριτικούς κινηματογράφου και τους δημοσιογράφους.

Όσον αφορά στο στελεχιακό δυναμικό παρατηρείται η ένταξη στη δομή των εταιριών στελεχών νέων σε ηλικία με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Έτσι, μόνο ένα μικρό μέρος των στελεχών των εταιρειών διανομής προέρχεται από το δυναμικό της περιόδου της ακμής του εμπορικού κινηματογράφου. Παρατηρείται επίσης, η ανάδειξη νέων ειδικοτήτων (υπεύθυνος εκδόσεων, υπεύθυνος τύπου κλπ) αλλά και η συνεργασία με ελεύθερους επαγγελματίες.

Η διάρθρωση των εταιρειών έχει πλέον ξεφύγει από την παραδοσιακή δομή της οικογενειακής συγκρότησης και εμφανίζονται στοιχεία σύγχρονου τρόπου διοίκησης με τη διατύπωση στρατηγικών σχεδίων (project management). Η συγκρότηση αυτή αντιγράφει μοντέλα ξένων αντίστοιχων εταιρειών και κυρίως αμερικάνικων. Οι παραδοσιακές μορφές στις επιλογές των ταινιών που θα αγορασθούν προς διανομή, οι οποίες στηρίζονταν κυρίως στην πείρα και στο ένστικτό του ιδιοκτήτη έχουν πλέον αντικατασταθεί από την αξιοποίηση συγκεκριμένων δεδομένων και στοιχείων.

Παρατηρείται μία ποικιλία στους τρόπους με τους οποίου μία ταινία «αγοράζεται» προς διανομή από τις εταιρίες του κλάδου:

§         Οι εταιρείες που αποτελούν θυγατρικές αντίστοιχων διεθνών εταιρειών διανομής αλλά και αποκλειστικής αντιπροσώπευσης, τα περιθώρια διαμόρφωσης ανεξάρτητης πολιτικής στην επιλογή ταινιών προς διανομή, είναι ελάχιστα και εξαντλούνται στην εξαίρεση κάποιων ταινιών από τον κατάλογο της μητρικής εταιρείας μετά από διαπραγματεύσεις. Σε άλλες περιπτώσεις όμως, παρατηρείται το φαινόμενο η μητρική εταιρεία ή  εταιρεία αποκλειστικής αντιπροσώπευσης να καθορίζει ακόμα και τη ακριβή ημερομηνία προβολής μια συγκεκριμένης ταινίας αλλά και τον τρόπο προώθησης της. Οι εταιρείες αποκλειστικής αντιπροσώπευσης αποδίδουν το συμφωνημένο ποσοστό επί των εισιτηρίων στην εταιρεία που αντιπροσωπεύουν.

§         Ένα μεγάλο μέρος των ταινιών που διανέμονται στον ελληνικό χώρο επιλέγονται από τις διεθνείς κινηματογραφικές αγορές[31] με υποχρέωση αγοράς πακέτου ταινιών. Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο αυτής της μορφής αγοράς είναι ότι πλειοψηφία των επιλογών γίνεται με βάση το διεθνές χρηματιστήριο του σταρ σίστεμ (επώνυμοι πρωταγωνιστές, βραβευμένοι σκηνοθέτες κλπ.), ώστε τελικά η επιλογή για την αγορά μιας ταινίας να γίνεται πριν ακόμα ολοκληρωθεί η διαδικασία παραγωγής της. Έτσι σήμερα τα στελέχη των εταιριών δεν αξιολογούν το τελικό φιλμικό προϊόν ενώ ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ τους, τους οδηγεί σε έναν πλειστηριασμό τιμών για την αγορά του πακέτου ταινιών με καταστροφικά, για την επιβίωση μικρού μεγέθους εταιριών, αποτελέσματα[32].

§         Τέλος ένας ακόμα τρόπος είναι και η συμμετοχή της εταιρείας διανομής στην παραγωγή ελληνικής ταινίας (συνήθως το ποσοστό της συμπαραγωγής αντιστοιχεί στα έξοδα προώθησης της).

Η τιμολογιακή πολιτική των εταιρειών διανομής με τις κινηματογραφικές αίθουσες εμφανίζει δύο εκδοχές:

·        Συνεργασία με βάση ποσοστό (μπορντερό) επί της «καθαρής» τιμής του εισιτηρίου σε σχέση με την εβδομάδα προβολής. Οι ταινίες Α’ προβολής στις χειμερινές αλλά και στις θερινές αίθουσες, την πρώτη εβδομάδα προβολής «πληρώνουν 50% , την δεύτερη εβδομάδα 45%, την τρίτη 40% και το ποσοστό φθάνει έως και το 35%.

·        Συνεργασία με βάση ενοίκιο (fixed) ανά ταινία, που αφορά στις ταινίες που προβάλλονται συνήθως μετά τον πρώτο μήνα της «εξόδου» τους κυρίως στις αίθουσες της περιφέρειας και στις θερινές αίθουσες.

Οι εταιρείες διανομής διεκδικούν πάντα το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο χρονικής περιόδου προβολής (σε εβδομάδες) με τις χειμερινές αίθουσες Α΄ προβολής,. Στην αρχή κάθε περιόδου και με βάση τον κατάλογο ταινιών προς διανομή υπογράφουν συμφωνίες με τις; αίθουσες με τις οποίες επιβάλλουν και τον αριθμό εβδομάδων προβολής[33] των ταινιών τους και τις ίδιες τις ταινίες. Έτσι στις περισσότερες των περιπτώσεων αφαιρούν ουσιαστικά από την αίθουσα τη δυνατότητα επιλογής ταινιών[34]. Όσον αφορά τη Β΄ προβολή πωλούν πακέτα ταινιών και το ενοίκιο διαμορφώνεται ανάλογα με τη δυναμική της αίθουσας σε εισιτήρια, την εμπορικότητα των ταινιών αλλά και του μεγέθους του πακέτου.

Η προώθηση των ταινιών έχει υιοθετήσει νέες τεχνικές διαφήμισης και δημοσιότητας δίνοντας όλο και μεγαλύτερο βάρος στον τομέα αυτό,. Ο μέσος όρος των εξόδων για διαφήμιση ανέρχεται στο 30% των δικαιωμάτων της ταινίας[35].

Για πρώτη φορά η τηλεόραση δεν αποτελεί ανταγωνιστικό μέσο στον κινηματογράφο αλλά έρχεται αρωγός του. Σε πολλές τηλεοπτικές ζώνες εμφανίζονται μόνιμες κινηματογραφικές αναφορές (κυρίως με παρουσίαση και την προβολή των τρέιλερ των νέων ταινιών) αλλά και με διαφημιστικά σποτ.

Ο ημερήσιος τύπος αφιερώνει όλο και μεγαλύτερο μέρος του στο κινηματογράφο και σε συνεργασία με τις εταιρείες διανομής συνδιοργανώνει ειδικές προβολές, διαγωνισμούς, πρεμιέρες κλπ.

Παρόμοια είναι και η κατάσταση που επικρατεί και στα εβδομαδιαία περιοδικά που δίνουν έμφαση στον κινηματογράφο αλλά και στον ειδικό περιοδικό τύπο.

Είναι, επίσης, αξιοσημείωτη, η προώθηση των ταινιών προς τις κινηματογραφικές αίθουσες – πελάτες με την κυκλοφορία ετήσιων καταλόγων υψηλής ποιότητας και μεγάλου κόστους, που περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία καθώς και φωτογραφικό υλικό των ταινιών προς διανομή της κάθε εταιρείας. Τέλος διοργανώνονται στην αρχή κάθε σεζόν συναντήσεις - δεξιώσεις όπου προβάλλονται τα τρέιλερ των νέων ταινιών και παρουσιάζεται η πολιτική της εταιρείας για τη νέα κινηματογραφική περίοδο.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ

ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

ΙΙΙ.1. Η κρατική ενίσχυση στη διανομή

Πάγιο αίτημα των δημιουργών αλλά και των παραγωγών των ελληνικών ταινιών ήταν η επιδότηση της διανομής ούτως ώστε οι ελληνικές ταινίες να βρίσκουν ευκολότερα πρόσβαση στις αίθουσες μέσω των εταιριών διανομής Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, με τον τελευταίο κανονισμό λειτουργίας του[36] επιδοτεί τη διανομή των ταινιών που χρηματοδοτούνται και παράγονται στο πλαίσιο των προγραμμάτων και οι παραγωγοί τους συμφωνούν με κάποιο γραφείο διανομής, με ποσό που καθορίζεται κατά περίπτωση ύστερα από την σύνταξη και υποβολή ειδικού προϋπολογισμού εξόδων διανομής και εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας του. Το ποσό της επιδότησης που παρέχεται για τη διανομή μιας ταινίας, ορίζεται με απόφαση του Διοικητικό Συμβούλιο του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και μπορεί να κυμαίνεται από 2.000.000 έως και 4.000.000 δρχ., ανάλογα με το εύρος και το σχεδιασμό της διανομής.

Στην περίπτωση που γραφείο διανομής χρηματοδοτεί ως συμπαραγωγός κάποια ταινία από την αρχή της παραγωγή της και έχει αναλάβει τη διανομή της στις αίθουσες, η επιδότηση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου προσαυξάνεται κατά 2.000.000 δρχ. και μπορεί να φθάσει τα 6.000.000 δρχ.

Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου παρέχει επίσης στις ταινίες που παράγονται στα πλαίσια των προγραμμάτων του, τη δυνατότητα της δωρεάν διαφημιστικής προβολής ΤV spot, σε τηλεοπτικούς σταθμούς με τους οποίους διατηρεί σχετική συμφωνία.

Με απόφαση του Δ.Σ. που λαμβάνεται κατά περίπτωση, παρέχεται πρόσθετη επιδότηση της διανομής, ταινιών που βραβεύονται με επίσημα διαγωνιστικά τμήματα αναγνωρισμένων διεθνών φεστιβάλ.

Με αυτά τα κίνητρα οι περισσότερες ελληνικές παραγωγές βρίσκουν πρόσβαση στις αίθουσες μέσω των εταιριών διανομής ενώ αρκετές απ’ αυτές εξασφαλίζουν συμπαραγωγή από τις εταιρίες διανομής

 


ΙΙΙ.2. H Ευρωπαϊκή ενίσχυση στη διανομή

Η Ευρωπαϊκή Ένωση από το προσπαθεί να παρέμβει στον οπτικοακουστικό χώρο και από το 1987 διαμορφώνει το πρόγραμμα MEDIA (Mesures pour Encourager au Development de lIndustrie Audiovisuelle), το οποίο περιλαμβάνει διάφορα προγράμματα τόσο στην εκπαίδευση και στην παραγωγή όσο στην διανομή και στην αίθουσα στον τομέα του κινηματογράφου. Το MEDIA I (1990 – 1995 με προϋπολογισμό 200 εκατομμύρια Ecu), εκτός των άλλων πρωτοβουλιών περιλαμβάνει το πρόγραμμα E.F.D.O. στον τομέα της διανομής και το EUROPA CINEMAS στον τομέα της αίθουσας. Το E.F.D.O (European Film Distribution Office) το οποίο στηρίζει μέσω των προκαταβολών επί των εισιτηρίων τη διανομή ταινιών χαμηλού προϋπολογισμού (λιγότερο από 4,5 εκατομμύρια Ecu) σε τουλάχιστον από 3 ευρωπαϊκές χώρες. Η ενίσχυση έχει ανώτατο όριο το 50% του κόστους της διαφήμισης και των αντιτύπων προβολής (κόπιες) -100.000Ecu- και εξοφλείται κατά το 20% και χωρίς τόκο επί του κέρδους των διανομέων της ταινίας.

Στο δίκτυο EUROPA CINEMAS, την πλέον δυναμική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ταινίας μέσω της αίθουσας, συμμετέχουν κινηματογραφικές αίθουσες, οι οποίες υπογράφουν μια σύμβαση με τους ακόλουθους όρους: Το 50% των προβολών τους θα είναι ευρωπαϊκές ταινίες από τις οποίες το 25% δεν θα προέρχεται από την εθνική παραγωγή, αλλά από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ο εξοπλισμός τους θα είναι σύγχρονος, θα λειτουργούν τουλάχιστον 6 μήνες το χρόνο, θα αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες προς την κατεύθυνση του νεανικού και του μαθητικού κοινού με την οργάνωση ειδικών προβολών, την καθιέρωση φθηνότερης τιμής εισιτηρίου, τη διανομή παιδαγωγικού ντοσιέ για κάθε ταινία κ.λπ. Η οικονομική ενίσχυση των αιθουσών ποικίλει από 22.000 Ecu για μια κινηματογραφική αίθουσα μέχρι και τα 60.000 Ecu για πολυκινηματογράφους ετησίως (με εξάμηνη παρακολούθηση) από 17 αίθουσες/οθόνες και πάνω. Ακόμα το EUROPA CINEMAS παρεμβαίνει και με τη διοργάνωση συνεδρίων και επιμορφωτικών σεμιναρίων στους επιχειρηματίες αιθουσάρχες καθώς και με τη συνεργασία του με άλλα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης[37]. Σήμερα στο δίκτυο συμπεριλαμβάνονται 755 οθόνες /αίθουσες, 302 κινηματογραφικές μονάδες σε 183 πόλεις σε 34 χώρες[38][39]. Το δίκτυο διοικείται από 15μελές διοικητικό συμβούλιο και από 11 μελή επιτροπή ειδικών (Committee of Experts)[40] η οποία εξετάζει και τις νέες αιτήσεις. Το EUROPA CINEMAS είναι το μόνο ευρωπαϊκό δίκτυο που κατόρθωσε να διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα την προσέλευση του κοινού στις ευρωπαϊκές ταινίες. Συγκεκριμένα το δίκτυο αφιέρωσε το 64,4% των προβολών του στις μη εθνικές ευρωπαϊκές παραγωγές (12,7 εκατομμύρια εισιτήρια) και το 33,6% στις εθνικές ευρωπαϊκές παραγωγές (7,1 εκατομμύρια εισιτήρια)[41], για ένα σύνολο 19,8 εκατομμυρίων εισιτηρίων. Η επιτυχία του δικτύου στην προώθηση της ευρωπαϊκής ταινίας αλλά και στην ενθάρρυνση των διανομέων στη λήψη περισσότερων ρίσκων με την έκδοση ενός μεγαλύτερου αριθμού αντιτύπων για τις ευρωπαϊκές ταινίες[42], οδήγησε στην αύξηση της επιχορήγησης του από το πρόγραμμα MEDIA: Από τα 400.000 Ecu το 1992, ο προϋπολογισμός αυξήθηκε σε 1,7 εκατομμύρια Ecu το 1994. Σήμερα η όλη δομή λειτουργεί με έναν ετήσιο προϋπολογισμό που κυμαίνεται περίπου στα 1,5 εκατομμύρια Ecu[43].

Το πρόγραμμα MEDIA II τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 1996 με προϋπολογισμό 310 εκατομμυρίων Ecu για περίοδο 5 χρόνων, εκ των οποίων τα 265 εκατομμύρια Ecu για την Ανάπτυξη και την Διανομή και τα 45 εκατομμύρια Ecu για την εκπαίδευση - επιμόρφωση. Όσον αφορά στη διανομή κύριος στόχος του προγράμματος είναι η ευρύτερη διεθνική διανομή των ευρωπαϊκών παραγωγών, οι οποίες είναι εγκλωβισμένες στις εθνικές τους αγορές. Τίθεται επίσης το ζήτημα της ανάπτυξης τακτικών συσπειρώσεων ανάμεσα στους ευρωπαίους διανομείς οι οποίοι έχουν κοινές εμπορικές στρατηγικές (για τη συντονισμένη διανομή τουλάχιστον 5 ταινιών από 4 διανομείς). Με το πρόγραμμα MEDIA ΙΙ - ΔΙΑΝΟΜΗ[44] η ενίσχυση αφορά στη διεθνική διανομή ευρωπαϊκών ταινιών, τη δικτύωση ευρωπαίων, τη διανομή βίντεο/πολυμέσα, την προώθηση και διανομή ευρωπαϊκών ταινιών, την τηλεοπτική μετάδοση ευρωπαϊκών κινηματογραφικών και οπτικοακουστικών παραγωγών, το marketing και τη δημιουργία καταλόγων. Τα κριτήρια για την απόδοση της ενίσχυσης αυτής είναι ο αριθμός των μη εθνικών ευρωπαϊκών ταινιών που επιλέγονται για διεθνική διανομή, ο αριθμός των διανομέων οι οποίοι αποτελούν ένα ευρωπαϊκό δίκτυο κινηματογραφικής διανομής (τουλάχιστον 3 διανομείς από 3 διαφορετικές χώρες με κατά προτίμηση διαφορετικές γλώσσες οι οποίοι διανέμουν μία ή περισσότερες μη εθνικές ευρωπαϊκές παραγωγές) το εύρος της συνεργασίας ανάμεσα στα μέλη του δικτύου αυτού, το πλάνο και ο προϋπολογισμός της διανομής και προώθησης επιλεγμένων ταινιών, οι συνθήκες εξόδου στις κινηματογραφικές αίθουσες (κόπιες προβολής), η προέλευση των επιλεγμένων ταινιών από χώρες με περιορισμένη ικανότητα παραγωγής και ο προϋπολογισμός παραγωγής από το διανομέα ταινίας (το 50% των ταινιών που ενισχύονται πρέπει να έχουν προϋπολογισμό ο οποίος δεν ξεπερνά τα 5 εκατομμύρια Ecu, ενώ στο πλαίσιο του ίδιου ποσοστού ένα 10% τουλάχιστον πρέπει να έχει προϋπολογισμό παραγωγής ίσο ή μικρότερο των 3 εκατομμυρίων Ecu). Το ποσό της ενίσχυσης δεν μπορεί να ξεπεράσει τα 125.000 Ecu ανά διανομέα και ανά ταινία (υπό τη μορφή εξοφλήσιμων δανείων). Όσον αφορά στην ενίσχυση των διαδικτυώσεων των διανομέων, ένα ποσό τουλάχιστον 15% και όχι μεγαλύτερο του 30% της ενίσχυσης σε κάθε διανομέα για κάθε ταινία απορροφάται από τις κοινές προωθητικές ενέργειες ανάμεσα στα μέλη της κάθε κοινοπραξίας κινηματογραφικής διανομής. Η εξόφληση των επιχορηγήσεων από τους διανομείς πραγματοποιείται επί των καθαρών κερδών του διανομέα από την εκμετάλλευση της επιλεγμένης ταινίας στις αίθουσες (60% επί των καθαρών κερδών) και ανάλογα με τη χρηματοδοτική συμμετοχή του προγράμματος MEDIA και σε χρονικό διάστημα είτε 30 ημερών μετά τη λήξη της κινηματογραφικής εκμετάλλευσης είτε επτά μήνες μετά την αρχική έξοδο στις αίθουσες (εξαιρούνται οι avant premieres).

Το κύριο πρόβλημα του προγράμματος MEDIA ΙΙ - ΔΙΑΝΟΜΗ είναι αυτό της μορφής της απόδοσης των ενισχύσεων στην κινηματογραφική διανομή. Μετά λοιπόν από επέμβαση της Ομοσπονδίας των Οργανώσεων των Κινηματογραφικών Διανομέων (F.I.A.D.) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεθάρρυνε τη λύση της αυτόματης ενίσχυσης και όχι αυτή της επιλεκτικής ενίσχυσης στις ταινίες. Η ενίσχυση αυτή η οποία υπολογίζεται στη βάση των συνολικών εισιτηρίων σε μια δεδομένη εθνική αγορά (με όριο της 700.000 εισιτήρια ανά ταινία και ανά χώρα) αφορά στις ευρωπαϊκές ταινίες παντού στην Ευρώπη εκτός από τη χώρα παραγωγής τους. Το πρόγραμμα επιδοτεί με ποσό ανάμεσα στο 0,30 έως 0,70 Ecu ανά εισιτήριο τους διανομείς. Ειδική ευνοϊκή μεταχείριση προβλέπεται για τις ταινίες μικρών χωρών όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία.

Σε ανάλογο μήκος κύματος κινείται και το Συμβούλιο της Ευρώπης με τα προγράμματα Eurimages και Eureka Audiovisual. Το πρώτο που σχεδιάστηκε αρχικά ως ένα κοινοτικό πρόγραμμα, αποτελεί ένα ευρωπαϊκό ταμείο ενίσχυσης στην παραγωγή και στη διανομή των κινηματογραφικών και εν γένει οπτικοακουστικών παραγωγών, με ιδιαίτερη μέριμνα για την προστασία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας. Από το 1993 το πρόγραμμα υποστηρίζει επίσης τον προγραμματισμό στις κινηματογραφικές αίθουσες και την προώθηση των ευρωπαϊκών ταινιών.

Όσον αφορά τους στόχους του το Eurimages δεν απέχει πολύ από την λογική του προγράμματος MEDIA της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο υπάρχουν κάποιες θεμελιακές διαφορέςανάμεσα στις δύο δομές. Τα δύο αυτά προγράμματα δεν απευθύνονται στον ίδιο τύπο ταινιών. Οι ταινίες που ενδιαφέρουν του Eurimages είναι συμπαραγωγές με μεγάλο προϋπολογισμό ικανές να προσελκύσουν ένα μεγάλο κοινό. Ακόμα το Eurimages αποδίδει μια προτεραιότητα στην ενίσχυση χωρών που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να αποφύγει την απορρόφηση όλων των επιχορηγήσεων από τα μέλη της τελευταίας. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια και οι δύο δομές έχουν επιδοθεί σε έναν πραγματικό ανταγωνισμό αναφορικά με τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης[45]. Το Συμβούλιο της Ευρώπης δεν βλέπει με καλό μάτι τη διείσδυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια γεωγραφική ζώνη που θεωρεί δική του σφαίρα δράσης. Οι δύο δομές επιδίδονται περισσότερο σε έναν ανταγωνισμό[46] για την ηγεσία παρά προσπαθούν να αναπτύξουν στοιχεία της συμπληρωματικότητας τους, πράγμα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μια σημαντική απώλεια χρόνου, τη στιγμή κατά την οποία ο στρατηγικός πόλεμος ανάμεσα στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α. διεξάγεται με ιδιαίτερη σφοδρότητα. Οι αντιπαλότητες των δύο αυτών μεγάλων οργανισμών λειτουργούν σε βάρος της υλοποίηση μιας διευρυμένης Ευρώπης του Κινηματογράφου.


                   19,8 εκατομμύρια εισιτήρια

 

 

 

Γράφημα με τα ποσοστά των εισιτηρίων στα μέλη του EUROPA CINEMAS για το 1999


ΙΙΙ.3. Το παράλληλο κύκλωμα στην διανομή:

Η ανάγκη ενός σύγχρονου και εναλλακτικού δίκτυου εισαγωγής, προβολής και διανομής κινηματογραφικών ταινιών.

Το 1950, η σημαντική πρωτοβουλία της Αγλαϊας Μητροπούλου να ιδρύσει την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, αποτελεί την πρώτη εκδήλωση μιας διαφορετικής αντίληψης για τον κινηματογράφο αφού δίνει την ευκαιρία στους κινηματογραφόφιλους να γνωρίσουν και ταινίες εκτός εμπορικού κυκλώματος, εισαγάγοντας ουσιαστικά το θεσμό των κινηματογραφικών λεσχών.

Το 1960, το δεύτερο «εναλλακτικό» εγχείρημα στον ελληνικό χώρο συντελείται στη Θεσσαλονίκη. Ο Παύλος Ζάννας και ο Λίνος Πολίτης της εταιρείας «Τέχνη», είναι οι εμπνευστές και εμψυχωτές ενός νέου θεσμού, της Εδομάδας Ελληνικού Κινηματογράφου, όπου αναδεικνύονται και οι πρώτες ανατρεπτικές κινηματογραφικές προτάσεις. Έξι χρόνια μετά, το φεστιβάλ κινηματογράφου στη Θεσσαλονίκη, θα είναι γεγονός. Οι κινηματογραφικές λέσχες που ιδρύονται στις μεγάλες ελληνικές πόλεις, αποτελούν πόλους αναφοράς, επικοινωνίας και προβληματισμού ενός νέου και «ανήσυχου», κινηματογραφικά, κοινού. Η άνθηση αυτή που συναντάται και σε άλλους τομείς της τέχνης, έρχεται να συμπληρώσει την πολιτική φιλελευθεροποίηση στο κεντρικό σκηνικό, στενά συνδεδεμένη βέβαια και με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις. Αυτές τις αλλαγές έρχεται να διακόψει η επταετία της χούντας.

Στην μεταπολίτευση οι κινηματογραφικές λέσχες αποκτούν ένα μονιμότερο χαρακτήρα, διαμορφώνουν ολοκληρωμένες κινηματογραφικές παρεμβάσεις και παρουσιάζουν πολυσχιδείς δραστηριότητες στο χώρο. Αφιερώματα σε κινηματογραφικά ρεύματα και εθνικές κινηματογραφίες, μετακλήσεις δημιουργών και συζητήσεις με κριτικούς και άλλους ειδικούς του κινηματογράφου, κινηματογραφικά μαθήματα, σεμινάρια και εκδόσεις διαφόρων κινηματογραφικών εντύπων. Οι πρώτες αίθουσες τέχνης κάνουν την εμφάνισή τους και ο Σωκράτης Καψάσκης αποτολμά, την πρώτη ουσιαστικά προσπάθεια «εναλλακτικής» διανομής που υποστηρίζεται και από την αίθουσα «Αλκυονίδα».

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, δημιουργείται το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ) που ιδρύει την HELLAS FILM Α.Ε., η οποία διανέμει την  ελληνική παραγωγή ταινιών του ΕΚΚ που δεν βρίσκουν πρόσβαση στις υπάρχουσες εταιρίες διανομής.

Το Υπουργείο Πολιτισμού και η Ομοσπονδία Κινηματογραφικών Λεσχών Ελλάδος δημιουργούν το STUDIO ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΥΚΛΩΜΑ A.E. με σκοπό να διανείμει εναλλακτικές ταινίες (καλλιτεχνικές, κλασικά αρηστουργήματα, μικρών εθνικών κινηματογραφιών, πειραματικές κλπ) κυρίως στις κινηματογραφικές λέσχες. Έτσι αγοράζονται οι ταινίες του «μικρού» γραφείου διανομής του Σωκράτη Καψάσκη αλλά και επιλεγμένες ταινίες από άλλες «μικρές» εταιρίες.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι κινηματογραφικές λέσχες οδηγούνται σε κρίση και παρακμή καθώς και το κινηματογραφικό τοπίο αλλάζει ραγδαία αλλά και γιατί οι ίδιες δεν μπορούν να ανανεωθούν, δέσμιες μιας «κλειστής» λειτουργίας που τις περισσότερες φορές χρησιμεύει και σαν συμπλήρωμα μιας στενής κομματικής στράτευσης. Η μετεξέλιξη του φαινομένου των κινηματογραφικών λεσχών είναι η λειτουργία των δημοτικών κινηματογράφων.

Ορισμένοι Ο.Τ.Α. (Χανιά, Ν. Ηράκλειο, Μοσχάτο) αξιοποιώτας το νέο θεσμικό πλαίσιο της Αυτοδιοίκησης και την υφιστάμενη εμπειρία στις πόλεις τους (με την ύπαρξη κινηματογραφικών ομάδων, κινηματογραφικών λεσχών και εμψυχωτών με μεράκι για τον κινηματογράφο), ιδρύουν και λειτουργούν τους πρώτους δημοτικούς κινηματογράφους.

Στις αρχές δεκαετίας του 1990, το φαινόμενο των δημοτικών κινηματογράφων παίρνει μεγάλες διαστάσεις και αποτελεί μία σημαντική παράμετρο μιας οργανωμένης και αποτελεσματικής τοπικής αναπτυξιακής πολιτιστικής πολιτικής. Το παράδειγμα του Σινέ-Παράδεισος, του δημοτικού κινηματογράφου στον Κορυδαλλό, αποτελεί δείγμα μιας ιδιαίτερα επιτυχημένης προσπάθειας αφού καταφέρνει να διαμορφώσει διαφορετική φυσιογνωμία λειτουργίας ταυτόχρονα με την υψηλή προσέλευση θεατών, ενώ παράλληλα συνδυάζει την εθελοντική συμμετοχή της δραστήριας τοπικής κινηματογραφικής λέσχης με την σύγχρονη αυτοδιοικητική αντίληψη ενός ισχυρού Δήμου.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, το Υπουργείο Πολιτισμού, προσπαθώντας να ξεφύγει από την πελατειακή πολιτική των μικροεπιχορηγήσεων που κυριαρχούσαν τα τελευταία είκοσι χρόνια και κατασπατάλησαν τους πόρους χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα, επιχειρεί να ασκήσει πολιτική με την δημιουργία δικτύων, σε στενή σχέση με την Αυτοδιοίκηση. Έτσι δημιουργείται το Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων (που αποτελεί την οριζόντια ανάγνωση της πολιτιστικής αποκέντρωσης) και παράλληλα προχωρά στην κάθετη οργάνωση της πολιτιστικής αποκέντρωσης δημιουργώντας μια σειρά μικρότερων επιμέρους δικτύων, που ενώνουν διάφορες πόλεις της περιφέρειας αλλά και του κέντρου κατά τομέα πολιτιστικής δράσης, όπως το Δίκτυο Δημοτικών Κινηματογράφων, το Δίκτυο Εικαστικών Εργαστηρίων και άλλων.

Η λειτουργία του δικτύου των δημοτικών κινηματογράφων του Υπουργείου Πολιτισμού, που ξεκινά με δέκα τρεις δημοτικές αίθουσες και σύντομα υπερδιπλασιάζει τα μέλη του, περιγράφεται σε προγραμματική σύμβαση που υπογράφουν τα δύο μέρη, δεκαετούς διάρκειας και ετήσιου ύψους μέχρι και είκοσι εκατομμυρίων δραχμών για τις χειμερινές αίθουσες και τεσσάρων εκατομμυρίων για τις θερινές (το ήμυσι του ποσού καταβάλλεται από το Υπουργείο και τα υπόλοιπα από τον Δήμο). Η βασική «υποχρέωση» των μελών του δικτύου ήταν η υποχρέωση προβολής ταινιών ευρωπαϊκής παραγωγής σε ποσοστό 60% και από αυτό 25% ελληνικές.

Η πρακτική όμως των δημοτικών κινηματογράφων, που το 1999 φθάνουν τους 90 σε όλη την Ελλάδα, δεν διέφερε ουσιαστικά από την λειτουργία των άλλων εμπορικών αιθουσών. Επιλογές χωρίς φαντασία, δημοσιουπαλληλική αντίληψη λειτουργίας, εισπρακτική «αγωνία» που σε συνδυασμό με την ασφυκτική πολιτική τιμών και προσφοράς ταινιών από όλες σχεδόν τις εταιρείες διανομής, αφυδατώνουν την όποια δυναμική αυτού του παράλληλου κυκλώματος.

Στα ίδια αποτελέσματα καταλήγει και η προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού με μία σειρά αιθουσών που έρχονται στη κατοχή του, όπως οι αίθουσες στη Θεσσαλονίκη με το «Ολύμπιον 1 και 2» και στην Αθήνα με την «Ίριδα» και το «Παλλάς».

 

Όλες αυτές οι προσπάθειες, δεν καταφέρνουν ούτε να αποτελέσουν ένα δίκτυο ειδικής χρήσης, δηλαδή ταινιοθήκης, ούτε καταφέρνει να αναδείξει ένα διαφορετικό πρόσωπο μέσα στην υπάρχουσα αγορά των ταινιών. Το πρόβλημα επιτείνεται με το φαινόμενο των πολυκινηματογράφων και τη μαζική διανομή του αμερικάνικου κινηματογράφου, που κυριαρχεί σε όλη την Ευρώπη. Στην Ευρώπη όμως ταυτόχρονα, παρατηρείται και μία σημαντική στροφή που παίρνει τη μορφή αντίστασης στο κυρίαρχο αμερικάνικο μοντέλο και μια αναζήτηση σε κινηματογραφίες που προβάλλουν διαφορετικές αξίες και ιδέες:

·        Το δίκτυο κινηματογραφικών αιθουσών Europas Cinemas που από το 1992 προωθεί ευρωπαϊκές ταινίες,

·        το E.F.P. (European Film Promotion), Οργανισμός 16 ευρωπαϊκών χωρών που ιδρύεται το 1997 με σκοπό την προώθηση ευρωπαϊκών ταινιών σε φεστιβάλ και διεθνείς κινηματογραφικές αγορές,

·        Το δίκτυο Villes et Cinemas en Europe, Ευρωπαϊκό δίκτυο 11 χωρών που σκοπός του είναι να ενεργοποιήσει και να ενώσει τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης που αναπτύσσουν κινηματογραφικές δράσεις.

·        η δημιουργία μικρών πολυσινεμά με υψηλού επιπέδου υπηρεσίες (η ευρωπαϊκή απάντηση στο Multiplex) όπου προβάλλονται ευρωπαϊκές ταινίες τελευταίας παραγωγής, ταινίες από όλες τις χώρες του κόσμου, ταινίες ρεπερτορίου, αφιερώματα κλπ Χαρακτηριστικά τέτοια πολυσινεμά είναι του Νίμεγκεν στην Ολλανδία με 9 αίθουσες σε δύο πόλεις και στη Μασσαλία της Γαλλίας με 7 αίθουσες σε δύο περιοχές της πόλης,

·        η ύπαρξη στην Ευρώπη περίπου 650 κινηματογραφικών φεστιβάλ όπου προβάλλονται κάθε είδους ταινίες από όλες τις χώρες του κόσμου.

Όλες αυτές οι προσπάθειες επιχορηγούνται τόσο από τις εθνικές κυβερνήσεις, όσο και από τοπικούς φορείς και ιδρύματα, από χορηγίες και από ειδικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην Ελλάδα υπάρχει ένα πολυάριθμο κοινό που αναζητά ένα διαφορετικό κινηματογράφο. Οι αριθμοί των εισιτηρίων που γίνονται στα διάφορα φεστιβάλ ή αφιερώματα επιβεβαιώνουν τον προηγούμενο ισχυρισμό. Τον Νοέμβριο του 1999, στο 40ο φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης κόπηκαν 65.000 εισιτήρια σε 10 ημέρες. Ανάλογα νούμερα σημειώνονται στο Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους της Δράμας, στο Φεστιβάλ ντοκυμανταίρ στην Καλαμάτα, στο Φεστιβάλ ταινιών για παιδιά και νέους στην Ολυμπία. Επίσης ενδεικτικά αναφέρουμε, ότι το αφιέρωμα στον σχεδόν άγνωστο Ιάπωνα σκηνοθέτη Κένζι Μιζοκούτσι που έγινε τον Γενάρη του 2.000 στη Θεσσαλονίκη και μετά στην Αθήνα, γέμισε ασφυκτικά τις αίθουσες.

Υφίσταται λοιπόν σήμερα στην Ελλάδα, κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, αλλά και σε 5-6 μεγάλες επαρχιακές πόλεις, ένα κοινό που μπορεί να συντηρήσει και να θρέψει οικονομικά ένα εναλλακτικό δίκτυο. Παραμένει λοιπόν ζητούμενο η δημιουργία και η ανάπτυξη ενός καλά οργανωμένου και εναλλακτικού δίκτυου εισαγωγής-προβολής-διανομής κινηματογραφικών ταινιών. Ενός δικτύου που θα εισάγει, που θα διανέμει και θα προβάλλει ένα διαφορετικό κινηματογράφο από την Ευρώπη, τις υπόλοιπες χώρες του πλανήτη και τις ταινίες της ανεξάρτητης αμερικανικής παραγωγής.

Ενός δικτύου, που θα πρέπει όμως να λάβει σοβαρά υπ’ όψη του την νέα αντίληψη της αγοράς και τους κανόνες που διέπουν το ρόλο και την λειτουργία της κινηματογραφικής αίθουσας, παρέχοντας υψηλού επιπέδου υπηρεσίες και ευκαιρίες στον θεατή και σε όλα τα επίπεδα


ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV

ΤΑΙΝΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΟΜΗ

IV.1. Οι ταινίες που προβλήθηκαν ανά εταιρία διανομής και χώρα προέλευσης κατά την τριετία 1997 –1999.

Στην παρούσα έρευνα με πλήρη αποτύπωση των ταινιών που προβλήθηκαν στη χώρα κατά την τριετία 1997 – 1999[47] τα σύνολα του αριθμού των ταινιών είναι τα ακόλουθα

 

ΕΤΟΣ

1997

1998

1999

ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

244

223

208

 

Με βάση την εθνικότητα παραγωγής, και πιο συγκεκριμένα τη κατηγοριοποίηση σε “Ελληνικές”, “Ευρωπαϊκές”, “Η.Π.Α.” και “Άλλες” (όπου συμπεριλαμβάνονται όλες οι υπόλοιπες χώρες), η κατανομή των ταινιών είναι η ακόλουθη:

ΕΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ

ΣΥΝΟΛΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ

Η.Π.Α.

ΑΛΛΕΣ

1997

16

62

78

157

9

1998

18

56

74

141

8

1999

15

51

66

133

9

ΣΥΝΟΛΟ

49

169

218

431

26

 



ΠΙΝΑΚΑΣ II: ΤΑΙΝΙΕΣ ΑΝΑ ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΕΤΙΑ 1997 –1999

 

1997

1998

1999

 

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

Ελλην.

Ευρ.

( - ) *

Αμερ.

Άλλες

Σύν.

1.

ODEON

1

1

(1+0)

33

1

36

2

6

(5+1)

23

-

31

1

7

(6+1)

29

1

38

2.

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

1

9

(7+2)

35

-

45

3

11

(11+0)

32

-

46

3

11

(10+1)

30

1

45

3.

UIP

-

-

24

-

24

-

1

(1+0)

20

-

21

-

1

(1+0)

16

-

17

4.

ROSEBUD

3

16

(16+0)

5

2

26

3

18

(14+4)

7

2

30

4

22

(20+2)

5

-

31

5.

AMA FILM

1

10

(10+0)

6

2

19

3

7

(6+1)

5

3

18

1

4

(4+0)

6

3

14

6.

OVO / ART HOUSE **

3

11

(10+1)

2

3

19

3

1

(0+1)

2

2

8

-

2

(2+0)

1

1

4

7.

ΣΠΕΝΤΖΟΣ FILM

3

10

(10+0)

28

1

42

4

5

(5+0)

18

-

27

2

3

(2+1)

21

1

27

8.

ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ

-

5

(5+0)

5

-

10

-

7

(7+0)

3

-

10

-

1

(1+0)

-

1

2

9.

WARNER ROADSHOW

-

-

19

-

19

-

-

31

1

32

-

-

25

1

26

10.

HELLAS FILM Ελλην. Κέντρο Κινηματογράφου

4

-

-

-

4

-

-

-

-

-

4

-

-

-

4

Σύνολο

16

62

(59+3)

 

157

9

244

18

56

(49+7)

141

8

223

15

51

(46+5)

133

9

208

* Η διάκριση στις Ευρωπαϊκές (- ) είναι σε: Ταινίες της Ε.Ε. – Λοιπές ευρωπαϊκές χώρες

** Από το 1999 η OVO επανιδρύεται με την ονομασία ART HOUSE

Δεν έχουν υπολογισθεί 9 ταινίες (7 ευρωπαϊκής παραγωγής, 1 παραγωγής Η.Π.Α. και 1 κινεζικής παραγωγής) που διένειμε το STUDIO στο Παράλληλο Κύκλωμα (Κινηματογραφικές Λέσχες και Δημοτικoί Κινηματογράφοι)

Η WARNER ROADSHOW αρχίζει να διανέμει αυτόνομα της ταινίες της από το Μάιο 1997, για το έτος αυτό 6 ταινίες της διανέμονται μέσω της εταιρίας ΣΠΕΝΤΖΟΣ FILM


ΠΙΝΑΚΑΣ III: ΤΑΙΝΙΕΣ ΑΝΑ ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ (εκτός ΗΠΑ και Ελλάδας)

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΡΙΕΤΙΑ 1997 –1999

 

Βρετανία

Γαλλία

Ιταλία

Ισπανία

Γερμανία

Βέλγιο

Δανία

Ολλανδία

Αυστρία

Πορτογ.

Φινλανδ.

Ιρλανδία

Νορβηγία

Γιουγκοσ.

Τσεχία

Πολωνία

Ρωσία

Γεωργία

Αυστραλ.

Κίνα

Καναδάς

Ιαπωνία

Βραζιλία

Αργεντ.

Ιράν

Ινδία

Μεξικό

1.

 ODEON

9

3

1

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

2.

ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

15

10

2

2

 

 

 

 

1

 

 

1

 

1

1

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

3.

UIP

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.

ROSEBUD

9

29

4

4

3

 

 

 

1

 

 

 

1

2

 

2

1

 

2

1

 

 

 

 

 

 

1

5.

AMA FILM

7

5

2

 

 

 

2

1

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

2

 

4

1

 

 

1

1

 

6.

OVO / ART HOUSE **

2

4

1

-

1

1

1

 

 

1

1

 

 

 

 

 

1

1

4

2

 

2

 

 

 

 

 

7.

ΣΠΕΝΤΖΟΣ FILM

13

2

1

-

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

1

 

1

 

 

 

 

8.

ΝΕΑ ΚΙΝΗΣΗ

4

5

2

-

1

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

9.

WARNER ROADSHOW

-

-

-

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

Σύνολο

59

58

13

9

4

2

3

1

2

1

1

2

2

5

1

2

3

1

9

3

5

4

1

1

1

1

1

 


Συνάγεται ότι:

·        Εμφανίζεται μια μείωση του συνολικού αριθμού των ταινιών που διανεμήθηκαν την τριετία σε ποσοστό που πλησιάζει το 15%. Η μείωση αυτή παρουσιάζει ισοδύναμη τάση και στην ευρωπαϊκή παραγωγή [48] αλλά και στην παραγωγή των Η.Π.Α.

·        Με δεδομένο ότι υπάρχει μια αύξηση του αριθμού των εισιτηρίων όπως επίσης και του αριθμού των αιθουσών η εμφανιζόμενη μείωση των ταινιών που διανεμήθηκαν την τελευταία τριετία, φαντάζει παράδοξη. Η εξήγηση είναι, με βάση δειγματοληπτική έρευνα[49] ότι αποτελεί στοιχείο της πολιτικής των εταιριών διανομής να προβάλλονται οι ταινίες σε περισσότερες αίθουσες και για περισσότερες εβδομάδες.

·        Το μερίδιο των ταινιών με χώρα παραγωγής τις Η.Π.Α. που διανέμονται στην ελληνική αγορά φτάνει το 64%[50]

·        Το μερίδιο των ευρωπαϊκών ταινιών (εκτός Ελλάδας) που διανέμονται στην ελληνική αγορά φτάνει το 25%[51]

·        Οι ταινίες με χώρα προέλευσης εκτός των Η.Π.Α. και της Ευρώπης μόλις και φθάνουν το 4%[52].Επίσης οι ταινίες με ευρωπαϊκή χώρα προέλευσης εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης φθάνουν μόνο το 2% της συνολικής παραγωγής που διανέμεται στην Ελλάδα. Έτσι μια τεράστια παραγωγή ταινιών μένει εκτός της ελληνική αγοράς. Η βασική παράμετρος που διαμορφώνει τη δυναμικότητα των εταιριών διανομής είναι ο αριθμός των εισιτηρίων που αντιστοιχεί στις ταινίες τους και κατά δεύτερο λόγο η διείσδυση τους στις κινηματογραφικές αίθουσες.

·         Η δυναμικότητα των εταιριών διανομή όσον αφορά στον αριθμό των ταινιών που διανέμουν κατά την τριετία 1997 – 99 είναι η ακόλουθη: Από τις επτά[53] ουσιαστικά εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, διαμορφώνονται δύο επίπεδα δυναμικότητας, στο πρώτο επίπεδο εντάσσονται και στα τρία έτη η ODEON και η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗκαι συμπληρώνεται με  μία εκ των ΣΠΕΝΤΖΟΣ (1997), WARNER (1998) και ROSEBUD (1998 και 1999). Στο δεύτερο επίπεδο δυναμικότητας εντάσσονται όλες οι υπόλοιπες.

·        Η ROSEBUD και η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ έχουν τα υψηλότερα ποσοστά διανομής ευρωπαϊκών[54] ταινιών με 30,3%, και 17,4% αντίστοιχα ενώ πάλι η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ με 22,5% η ODEON με 19,7% και η WARNER ROADSHOW με 17,4% έχουν τα υψηλότερα ποσοστά διανομής στις ταινίες με χώρα προέλευσης τις Η.Π.Α.

·        Ο αριθμός των ταινιών με ομιλούσα γλώσσα την Αγγλική (παραγωγής: Η.Π.Α., Βρετανία, Ιρλανδία, Καναδά, Αυστραλία, αλλά και ευρωπαϊκές παραγωγές άλλων χωρών με ομιλούσα την αγγλική) φθάνει τις 499 την τριετία με ποσοστό 74%

·        Όσον αφορά στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο (εκτός της ελληνικής παραγωγής) η διανομή στην Ελλάδα κυριαρχείται με ποσοστό που πλησιάζει το 70% από τον Βρετανικό (34,9%) και το Γαλλικό (34,3%) κινηματογράφο.


Χώρες Προέλευσης Ταινιών:     1. 

ΕΛΛΑΔΑ

 

 

 

           2.

ΕΥΡΩΠΗ

 

 

           3.

ΗΠΑ

 

 

           4.

ΑΛΛΕΣ

   Χώρες Προέλευσης Ταινιών:         1. 

ΕΛΛΑΔΑ

 

 

           2.

ΕΥΡΩΠΗ

 

 

           3.

ΗΠΑ

 

 

           4.

ΑΛΛΕΣ

 


 

     Χώρες Προέλευσης Ταινιών:       1. 

ΕΛΛΑΔΑ

 

 

           2.

ΕΥΡΩΠΗ

 

 

           3.

ΗΠΑ

 

 

           4.

ΑΛΛΕΣ

 

 


ΚΕΦΑΛΑΙΟ V

Η ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ

V.1. Οι εξελίξεις στην κινηματογραφική αίθουσα τη δεκαετία του ’90

Από το τέλος της δεκαετίας του ’80 οι νέες τεχνολογικές εξελίξεις στον κινηματογράφο (κυρίως στον τομέα του ήχου) οδηγούν και τις ελληνικές αίθουσες σε ανακαίνιση και εκσυγχρονισμό. Τα ηχητικά DOLBY SR, DOLBY DTS, DOLBY DIGITAL κλπ αρχίζουν να εγκαθίστανται στις αίθουσες και λειτουργούν ως πόλος προσέλκυσης κοινού. Πολλές από τις παλιές παραδοσιακές αίθουσες ανακατασκευάζονται και δημιουργούν δύο οθόνες στον ίδιο κινηματογράφο.

Στη συνέχεια νέες αίθουσες κατασκευάζονται ενώ έχουν ήδη εμφανιστεί οι πρώτες εμπορικές εταιρίες (κυρίως καταναλωτικών προϊόντων) οι οποίες σηματοποιούν της αίθουσες και προσθέτουν το όνομα του προϊόντος στον τίτλο της αίθουσας. Τα κεφάλαια απ’ αυτές τις «χορηγίες» βοηθούν στον εκσυγχρονισμό των κινηματογραφικών μονάδων. Πρώτη ξεκινά η αλυσίδα ASSOS ODEON με περισσότερες από 20 αίθουσες σ’ όλη τη χώρα και με παρεπόμενες λειτουργίες (ίδια προϊόντα στο μπαρ, έκδοση περιοδικού, λειτουργία club cinephil «Λέσχη Σινεφίλοι») Σήμερα το φαινόμενο της σηματοποίησης είναι αρκετά διευρυμένο καθώς οι εμπορικές εταιρίες εκτιμούν ότι το κοινό του κινηματογράφου είναι ένα δυναμικό, νεανικό κοινό, το οποίο αποτελεί μεγάλο μέρος του «κοινού στόχου» για τα προϊόντα τους. Ονόματα τραπεζών όπως η ALPHA Πίστεως (ALPHA ODEON και ALPHA CARD), αυτοκινήτων όπως η RENAULT, καταναλωτικών προϊόντων όπως NESS CAFÉ, LIPTON, BALLADINES, REFRESH, εταιριών τηλεπικοινωνίας όπως ERICSSON, PHILLIPS κλπ απαντώνται σε ονόματα αιθουσών.

V.2. Το φαινόμενο των πολυκινηματογράφων.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 αρχίζει να φυσά και στην Ελλάδα ένας διαφορετικός κινηματογραφικός άνεμος που έρχεται από τα δυτικά. Πρόκειται για αμερικανοευρωπαϊκό «άνεμο» προορισμένο να θέσει τέρμα σε μια κινηματογραφική, και κατά βάση επιχειρηματική άπνοια, που επικρατούσε τις δύο προηγούμενες δεκαετίες. Είναι η περίοδος στην οποία κάνουν την εμφάνισή τους οι πολυκινηματογράφοι (Cineplex) και δημιουργούν την «πρώτη επανάσταση» στον τομέα της αίθουσας. Η εξάπλωση των συγκροτημάτων αυτών πρέπει αναπόφευκτα να ειδωθεί στο πλαίσιο της γενικής ανάκαμψης του κινηματογράφου στην Ελλάδα, παράλληλα όμως θα πρέπει να συνεκτιμηθεί και η διογκούμενη τάση του πληθυσμού που εκδηλώνει την προτίμησή του προς τον αμερικάνικο-κατά βάση-κινηματογράφο και τους ψυχαγωγικούς τρόπους που επικρατούν στον αναπτυγμένο δυτικό κόσμο.

Στη θέση, λοιπόν, μιας τεράστιας αίθουσας χωρητικότητας 800-1000 θεατών, διαμορφώθηκαν τρεις ή τέσσερις μικρότερες, εκσυγχρονισμένες και άνετες, δίνοντας στο κοινό τη δυνατότητα πολλαπλής επιλογής. Συγκροτήματα που φιλοδοξούν να γυρίσουν πίσω στις αίθουσες ένα σημαντικό κομμάτι του κοινού, που μάλλον βολεύτηκε υποκαθιστώντας τη μεγάλη οθόνη της αίθουσας με τη μικρή του σαλονιού και με το αναπόσπαστο συμπλήρωμα της τελευταίας, το βίντεο.

Τα κινηματογραφικά αυτά συγκροτήματα δίνουν μεγάλη βαρύτητα στην ανανέωση της αίθουσας, μέσω του μικρότερου μεγέθους της, των βελτιωμένων συστημάτων ήχου και εικόνας, της μεγαλύτερης άνεσης και του σύγχρονου διάκοσμου.

Στην Αθήνα, κινηματογραφικά συγκροτήματα υφίστανται ως μονάδες δύο αιθουσών τα: «Όπερα», «Άττικα», «Αθήναιον», «Δαναός», «Art Ecran», «Τρία Αστέρια», «Τροπικάλ», «Αίγλη», «Μαρούσι», «Άνταμς», «Βάρκιζα», «Φάληρο», «Σινέραμα». Ως μονάδες τριών αιθουσών: «Μαργαρίτα» και «Κηφισιά Cinemax». Ως μονάδες τεσσάρων αιθουσών: «Αθήναιον Cinepolis» το «Cine City», τέλος ως μονάδα πέντε αιθουσών το «Village Cinemas Παγκράτι». Και στην ελληνική περιφέρεια έχουν κάνει την εμφάνισή τους οι σύγχρονοι αυτοί πολυχώροι. Στην Κόρινθο το «Cineplex ΛΑΙΣ», με τρεις αίθουσες, στην Τρίπολη το «Cinema Center» με τέσσερις αίθουσες, στη Ρόδο το «Cinema Center Παλλάς» με πέντε αίθουσες, στη Λιβαδειά το «Cineplex Φίλιππος» με τρεις αίθουσες και στο Ρέθυμνο το «Cineland» με δύο αίθουσες.

Οι ανάγκες όμως της κινηματογραφικής βιομηχανίας δεν σταματούν εδώ. Η προσπάθεια έγκειται πλέον στη δημιουργία  των όρων προσέλευσης όχι μόνο του «ενεργού» κινηματογραφικά κοινού, αλλά και του εν δυνάμει κινηματογραφικού κοινού, αυτού δηλαδή που έρχεται σε επαφή με την κινηματογραφική παραγωγή έμμεσα, μέσω δηλαδή της τηλεόρασης και του βίντεο.

Έτσι, η ανανέωση της αίθουσας, τα βελτιωμένα συστήματα, η μεγαλύτερη άνεση και ο σύγχρονος διάκοσμος δεν αρκούν. Απαιτείται η συμπληρωματικότητα της αίθουσας με άλλες ψυχαγωγικές και μη δραστηριότητες. Έτσι, κάτω από την ίδια στέγη η σκοτεινή αίθουσα συναντιέται με την καφετέρια, το ταχυεστιατόριο αλλά και το εμπορικό κατάστημα. Βρισκόμαστε πια στον αστερισμό των «multiplexes», φαινόμενο που αρχίζουμε πλέον να γνωρίζουμε και στην Ελλάδα. Η συγκέντρωση, δηλαδή, πολλών δραστηριοτήτων κάτω από την ίδια στέγη που δίνει στο κοινό τη δυνατότητα εξοικονόμησης χρόνου, σκέψης, όχι όμως και χρήματος. Το θέαμα περνάει έξω από την αίθουσα και γίνεται υπερθέαμα. Οι δραστηριότητες λειτουργούν γοητευτικά και ωθούν τον κόσμο σε συμπεριφορά που στηρίζεται στην καταναλωτική έξη. Η λογική του «όλα στο ίδιο πιάτο» μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά βολική και προσοδοφόρα, υπολανθάνει όμως ο κίνδυνος, το αποτέλεσμα να μοιάζει με κακής ποιότητα «σαλάτα».

Στην Ελλάδα, στις αρχές του 1997, κάνει την εμφάνισή του το πρώτο multiplex και ταυτόχρονα ο πρώτος κύκλος στην αλυσίδα της Village Roadshow, της Αυστραλιανής πολυεθνικής που δραστηριοποιείται σε ένα ευρύ φάσμα ψυχαγωγικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, από την Ιταλία και την Ουγγαρία μέχρι τη Μαλαισία και τα νησιά Φίτζι. Το Village Centre Αμαρουσίου με 10 μικρές και μεσαίες αίθουσες, συνολικής χωρητικότητας 2431 θεατών, με ψηφιακά συστήματα ήχου και πρόγραμμα προβολών που ξεκινά από το πρωί και διαρκεί μέχρι τις πρώτες μεταμεσονύκτιες ώρες, με συντριπτικά ποσοστό κοινού μεταξύ 15 και 35 ετών. Το σύνολο των εισιτηρίων το 1997 ήταν περίπου 1.200.000, το 1998 1.400.000 και το 1999 1.500.000 (από στοιχεία που έδωσε το ίδιο το Village σε επιτόπια έρευνα με συνεντεύξεις από τον διευθυντή κ. Ευτύχιο Τριανταφυλλίδη και την programming assistant κ α γιώτα Κωνσταντοπούλου).

Μέχρι στιγμής (Ιανουάριος 2000), η Village διαθέτει 44 αίθουσες συγκροτημένες σε 3 multiplex και 1 Cineplex, εκ των οποίων το ένα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη με 9 αίθουσες και τα υπόλοιπα τρία στην Αττική. Το τελευταίο και πιο εντυπωσιακό απόκτημα της εταιρείας, που εγκαινιάσθηκε στα τέλη του 1999, το Village Entertainment Park, απλωμένο σε 42 στρέμματα, με 20 αίθουσες, 45 καταστήματα και 10 εστιατόρια-καφετέριες.

Στο πλαίσιο του σχεδιασμού της εταιρείας, προγραμματίζεται η δημιουργία τριών νέων Village στην Αθήνα (ο χώρος του ενός έχει ήδη βρεθεί στην περιοχή της Γλυφάδας-Βουλιαγμένης), καθώς και την κατασκευή ενός ακόμη στη Θεσσαλονίκη και άλλων τεσσάρων στην επαρχία με πρώτο σταθμό το Ηράκλειο Κρήτης και μετά στην Πάτρα, στα Γιάννενα. και στη Λάρισα.

Η Village Roadshow κατασκευάζει και λειτουργεί τους πολυκινηματογράφους συνεργαζόμενη πάντοτε με έλληνες επιχειρηματίες (όχι απαραίτητα από τον κινηματογραφικό χώρο και διαφορετικούς ανά περίπτωση) με ποσοστό 50% της συνολικής επένδυσης ενώ η ίδια κρατά το management της κινηματογραφικής μονάδας

Μετά την Village Roadshow και η Νοτιοαφρικανική Ster Kinekor σε συνεργασία με τον όμιλο ODEON λειτουργεί ήδη έναν πολυκινηματογράφο με οκτώ αίθουσες στο κέντρο της Θεσσαλονίκης (Cine «Πλατεία»), ενώ κατασκευάζεται ένας ακόμα στο Λεκανοπέδιο. Μέσα στα άμεσα σχέδια της εταιρίας (πάντα με τη συνεργασία του ομίλου ODEON) είναι η κατασκευή και η λειτουργία τεσσάρων ακόμα πολυκινηματογράφων στην Αττική και στην περιφέρεια.

Η Ελλάδα περιλαμβάνεται μέσα στη στρατηγική επέκτασης και άλλων πολυεθνικών εταιριών στον τομέα της αίθουσας όπως το Cinema Europa, και το Gold Class Cinema τα οποία ήδη έχουν εμφανιστεί στον ευρωπαϊκό χώρο.

V.3. Η κατανομή των κινηματογραφικών αιθουσών ανά γεωγραφική περιφέρεια στην Ελλάδα

Σύμφωνα με την τηλεφωνική συγκέντρωση στοιχείων για τη λειτουργία των κινηματογραφικών μονάδων σ’ όλη την Ελλάδα που πραγματοποιήθηκε για τις ανάγκες της παρούσας μελέτης ο αριθμός των κινηματογραφικών αιθουσών/οθονών σ’ όλη τη χώρα μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου 1999 ανέρχεται σε 443α και ανήκουν σε 382 κινηματογραφικές μονάδες/επιχειρήσειςβ.

Από τις 443 αίθουσες, οι 203 είναι χειμερινές, οι 53 ετήσιας λειτουργίας και οι 186 θερινές αίθουσες. Από τον πίνακα της κατανομής ανά γεωγραφική περιφέρεια προκύπτουν:

·        Αν και στο λεκανοπέδιο συγκεντρώνεται περίπου το 35% το συνολικού πληθυσμού της χώρας το αντίστοιχο ποσοστό των κινηματογραφικών αιθουσών/οθονών ξεπερνά το 52%γ.

·        Οι τρεις περιφέρειες με το μικρότερο αριθμό αιθουσών είναι η Δυτική Μακεδονία 0,7%, τα Ιόνια Νησιά 1,1% και το Βόρειο Αιγαίο με 1,3%

·        Ο μόνος νομός εντός των ορίων του οποίου δεν υφίσταται κινηματογραφική αίθουσα είναι ο Νομός Φλωρίνης.


1.  ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ & ΘΡΑΚΗ

8.  ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

2.  ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

 

9.  ΑΤΤΙΚΗ

3.  ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

 

10. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

4.  ΗΠΕΙΡΟΣ

 

 

11. ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ

5.  ΘΕΣΣΑΛΙΑ

 

 

12. ΝΟΤΙΟ ΑΙΓΑΙΟ

6.  ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ

 

 

13. ΚΡΗΤΗ

7.  ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ

 

 

 

 


ΠΙΝΑΚΑΣ IV: ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΚΑΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

Είδος αίθουσας

ΘΕΡΙΝΑ

ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ

ΕΤΗΣΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΣΥΝΟΛΟ

Γεωγρ.Περιφέρεια – Νομός

1.

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ & ΘΡΑΚΗ

1.1 Έβρου

4

4

-

8

1.2 Ξάνθης

1

2

-

3

1.3 Ροδόπης

-

2 1

-

2

1.4 Δράμας

1

1

-

2

1.5 Καβάλας

-

1

-

1

 

6

10

-

16

2.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

2.1 Ημαθίας

3

2

-

5

2.2 Θεσ/νίκης

13

19 2

19 3

51

2.3 Κιλκίς

-

-

-

-

2.4 Πέλλης

2

2

-

4

2.5 Πιερίας

2

2 4

-

4

2.6 Σερρών

1

2

-

3

2.7 Χαλκιδικής

4

-

-

4

 

25

27

19

71

3.

ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

3.1 Γρεβενών

-

1

-

1

3.2 Καστοριάς

-

1

-

1

3.3 Κοζάνης

-

1

-

1

3.4 Φλωρίνης

-

-

-

-