Τελικό συνέδριο GAPs: μια περιήγηση στη μεταναστευτική «επιστροφή»

Στις 22 και 23 Ιανουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο Akdeniz University της Αττάλειας το τελικό συνέδριο του ερευνητικού προγράμματος GAPs https://www.returnmigration.eu/ με τίτλο: “Navigating Return Migration: What Next? Diplomacy, Infrastructures, and Pathways Beyond”. Οι εισηγήσεις του συνεδρίου ανέδειξαν ποικίλες όψεις της σύγχρονης μεταναστευτικής κινητικότητας, αρκετά πέρα από την αντίληψη εκείνη που βλέπει τη μετανάστευση απλά και μόνο ως μετεγκατάσταση από κάποια χώρα καταγωγής σε κάποια χώρα «υποδοχής», ακολουθούμενη κάποτε από ένα αντίστροφο ταξίδι «επιστροφής». Η κινητικότητα των ανθρώπων ακολουθεί στην πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετες διαδρομές, οι οποίες διασυνδέουν τόπους και κοινότητες, δημιουργούν δεσμούς πέρα από τα εθνικά σύνορα, μεταβάλλουν διαρκώς τους αναμενόμενους κοινωνικούς ρόλους και προσδοκίες, απλώνονται στον χώρο και στον χρόνο, μετασχηματίζουν τις κοινωνίες. Ταυτόχρονα, όμως, οι ίδιες διαδρομές διαμορφώνονται καταλυτικά από μεταναστευτικές πολιτικές, οι οποίες ευνοούν συγκεκριμένες μορφές κινητικότητας και περιορίζουν ή απαγορεύουν άλλες, είτε με τυπικές είτε με άτυπες διαδικασίες και πρακτικές, πολύ συχνά με μεγάλο ανθρώπινο κόστος. Στο πλαίσιο αυτό, τα όρια ανάμεσα στην οικειοθελή απόφαση επαναπατρισμού και τον εξαναγκασμό της επιβαλλόμενης από τους νόμους και τις αρχές απομάκρυνσης γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα στην πράξη, αλλά ακόμα και στα χαρτιά. 

Η ομάδα του ΕΚΚΕ συμμετείχε στο συνέδριο με δύο εισηγήσεις. Στην πρώτη, με τίτλο “Complex and non-linear trajectories for migrants under the risk of return in Greece”,οι Εύα Παπατζανή, Τιμόκλεια Ψαλλιδάκη, Γιώργος Κανδύλης, Κατερίνα Βεζυργιάννη και Χριστίνα Βαρουξή παρουσίασαν μια σύνθεση των εμπειριών και των σχεδίων ζωής των μεταναστ(ριών) που συμμετείχαν στην έρευνα πεδίου στην Αθήνα και οι οποίοι/-ες βρίσκονταν υπό τον έναν ή τον άλλο τρόπο αντιμέτωποι/-ες με το ενδεχόμενο της επιστροφής, κατά κανόνα λόγω σοβαρών νομικών εμποδίων, εργασιακής επισφάλειας και απουσία πολιτικών προνοιακής προστασίας. Στη δεύτερη, με τίτλο “Assisted Return Infrastructure between Voluntariness and Coercion. The Case of AVRR in Greece”, οι Γιώργος Κανδύλης, Εύα Παπατζανή, ΤιμόκλειαΨαλλιδάκη, Χριστίνα Βαρουξή, Κατερίνα Βεζυργιάννη, Πάνος Χατζηπροκοπίου και ΠέννυΚουτρολίκου παρουσίασαν τις πρακτικές λεπτομέρειες της εφαρμογής της λεγόμενης υποβοηθούμενης εθελούσιας επιστροφής από την Ελλάδα, δείχνοντας ότι, παρότι αυτή η «υποδομή» δεν διακρίνεται αποφασιστικά από το ευρύτερο πλαίσιο της περιοριστικής μεταναστευτικής πολιτικής, υιοθετεί και προβάλλει ένα φαντασιακό περί ελεύθερης βούλησης των υπό επιστροφή μεταναστ(ρι)ών. Μέλη της ομάδας του ΕΚΚΕ συντόνισαν, επίσης, τις συζητήσεις σε μια σειρά άλλων συνεδριών.                                                                                                  

Στην ιστοσελίδα του GAPs είναι διαθέσιμο το πρόγραμμα του συνεδρίου https://www.returnmigration.eu/gaps-final-conference-program και το σύνολο των περιλήψεων http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://static1.squarespace.com/static/646340fe2c490f3029b95d8c/t/6971281c9ddb3739f38942eb/1769023516343/Bio+and+Abstract+booklet+-+GAPs+final+conference-R.docx.pdf των εισηγητ(ρι)ών, όπως και των προσκεκλημένων ομιλητριών, Άννας Τριανταφυλλίδου (Toronto Metropolitan University) και Linda Oucho (African Migration and Development Policy Centre).