Εργαστήριο Εδαφικής Συνοχής, Δημογραφικής Δυναμικής και Ανθεκτικότητας του Αγροτικού Χώρου

Έτος Ίδρυσης: 2025

Σκοπός και Αναγκαιότητα Σύστασης

Το εργαστήριο εστιάζει στην μελέτη ζητημάτων που σχετιζονται με την εδαφική συνοχή, τη δημογραφική δυναμική και την ανθεκτικότητα του αγροτικού χώρου. Η σύστασή του ανταποκρίνεται στην αυξημένη ανάγκη για εμπειρικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις πολιτικής, ιδιαίτερα ενόψει των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής, της γήρανσης του πληθυσμού και της μεταβαλλόμενης αγροτικής οικονομίας. Επιστημονικός σκοπός του εργαστηρίου είναι η ερευνητική προσέγγιση και μελέτη του αγροτικού χώρου σε ζητήματα που αφορούν τους κοινωνικοοικονομικούς και δημογραφικούς μετασχηματισμούς στην ύπαιθρο, τις πολιτισμικές και χωρικές δυναμικές αλλά και τις σχέσεις πόλης-υπαίθρου με έμφαση στις εκατέρωθεν σχέσεις αλληλεπίδρασης. Η δημιουργία του εργαστηρίου συμβάλλει στην ενίσχυση του στρατηγικού ρόλου του ΙΚΕ-ΕΚΚΕ ως εθνικού φορέα κοινωνικής έρευνας και ως φορέα πολιτικής τεκμηρίωσης.

Επιστημονικοί στόχοι

Οι κύριοι επιστημονικοί στόχοι του εργαστηρίου εστιάζουν στην:

Συστηματική παρατήρηση, καταγραφή και μελέτη των χωρικών, κοινωνικοπολιτισμικών και δημογραφικών μετασχηματισμών που εντοπίζονται σε περιοχές της υπαίθρου.
Ανάλυση των χωρικών ανισοτήτων και της εδαφικής συνοχής σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Δημογραφική Βιωσιμότητα/Δυναμική: Μελέτη της δημογραφικής μεταβολής, εστιάζοντας στη γήρανση του πληθυσμού, την κλιματική αλλαγή με την εσωτερική μετανάστευση και την απομείωση του πληθυσμού της υπαίθρου (rural depopulation).
Διερεύνηση της αγροτικής ανθεκτικότητας, με έμφαση στην προσαρμοστικότητα σε κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.
Ενίσχυση υπάρχουσας σχετικής βιβλιογραφίας μέσω των επιστημονικών άρθρων και δημοσιεύσεων του στελεχικού δυναμικού του εργαστηρίου.
Ερευνητική/επιστημονική συνεργασία του εργαστηρίου με αντίστοιχα εργαστήρια ερευνητικών κέντρων ή πανεπιστημιακών ιδρυμάτων συναφών με τα επιστημονικά ερευνητικά ενδιαφέροντα του εργαστηρίου.
Συμμετοχή του εργαστηρίου σε επιστημονικές και ερευνητικές δράσεις του ΕΚΚΕ, με σκοπό τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης και των αποτελεσμάτων της κοινωνικής έρευνας.
Υποβολή ερευνητικών προτάσεων σε συνεργασία με άλλα ερευνητικά ινστιτούτα-εργαστήρια του οικείου φορέα ή άλλων ερευνητικών κέντρων και ΑΕΙ.
Υποδοχή φοιτητριών/των στο πλαίσιο της πρακτικής άσκησης σε επιστημονικές θεματικές του εργαστηρίου.
Προώθηση της επιστημονικής γνώσης μέσω εκδόσεων, σεμιναρίων και συνεργασιών.

Επιστημονικές Περιοχές Δραστηριότητας

Η επιστημονική και ερευνητική δραστηριότητα του εργαστηρίου εστιάζει:

στη μελέτη του δημογραφικού και κοινωνικού μετασχηματισμού περιοχών της υπαίθρου υπό το πρίσμα των εθνικών και παγκόσμιων προκλήσεων, επιρροών και ανακατατάξεων,
στη διερεύνηση της δυναμικής της αγροτικής αναδιάρθρωσης, της αγροτικής κρίσης, των νέων αγροτικοτήτων, της αγροτικής ανθεκτικότητας, των στρατηγικών επιβίωσης αγροτικών νοικοκυριών, αλλά και των σχέσεων πόλης-υπαίθρου υπό το πρίσμα των δημογραφικών τους συναρθρώσεων και των πολιτισμικών τους αλληλοδιεισδύσεων,
στην ανάδειξη νέων διακυβευμάτων στην ύπαιθρο όπως υφαρπαγή γης, διαχείριση των κοινών πόρων, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συγκρούσεις, μετανάστευση, κοινωνικός διαχωρισμός, φτώχεια, κλιματική κρίση, εδαφική διακυβέρνηση και τοπική ανάπτυξη,
στα ζητήματα παραγωγής και κατανάλωσης πολιτισμού στον αγροτικό χώρο,
στη μελέτη της δυναμικής των ξένων και εγχώριων επενδύσεων σε περιοχές της υπαίθρου,
στη δημογραφική ανάλυση με έμφαση τις χωρικές διαφοροποιήσεις των δημογραφικών φαινομένων,
στην ανάλυση της δημογραφικής βιωσιμότητας των αγροτικών περιοχών με έμφαση στα ζητήματα γήρανσης και απομείωσης του πληθυσμού της υπαίθρου,
στα θέματα καινοτομίας της υπαίθρου (επιχειρηματική, κοινωνική και περιβαλλοντική καινοτομία),
στα ζητήματα ευημερίας (well-being) των τοπικών πληθυσμών (υγεία, εκπαίδευση, απασχόληση).

Συντονιστής

O Μιχάλης Πέτρου, Κοινωνικός Ανθρωπολόγος, είναι Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών του Εθνικού Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ). Έλαβε το διδακτορικό του στην Κοινωνική Ανθρωπολογία το 2005 από το τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Έχει διδάξει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας), στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (Ευρωπαϊκός Πολιτισμός) και στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης. Από το 2017-18 διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία του ΕΑΠ. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα και το συγγραφικό του έργο εστιάζουν στην ανθρωπολογική προσέγγιση του αγροτικού χώρου και των σχέσεων πόλης-υπαίθρου με έμφαση στους κοινωνικοοικονομικούς μετασχηματισμούς και στα νέα διακυβέματα της υπαίθρου: κοινωνικές και περιβαλλοντικές συγκρούσεις, αγροτική αναδιάρθρωση, τοπικά κοινωνικοπαραγωγικά συστήματα, υφαρπαγή γης, πολυλειτουργικότητα στην ύπαιθρο, χωροκοινωνικές ανασυνθέσεις, διαχείριση εδαφικών πόρων, κατανάλωση, πολιτισμικές ταυτότητες, μεταναστευτικές κινήσεις, αλλοδαποί αγρεργάτες και κοινωνίες υποδοχής, αναδυόμενα φαινόμενα εκφασισμού στην ύπαιθρο.

Εσωτερικά μέλη

Παύλος Μπαλτάς, Κύριος Ερευνητής, ΙΚΕ-ΕΚΚΕ

Νίκος Σουλιώτης, Κύριος Ερευνητής, ΙΚΕ-ΕΚΚΕ

Γιώργος Κανδύλης, Κύριος Ερευνητής, ΙΚΕ-ΕΚΚΕ

Αλεξάνδρα Θεοφίλη, Ειδικό Επιστημονικό και Τεχνικό Προσωπικό, ΙΚΕ-ΕΚΚΕ

Εξωτερικά μέλη και στοιχεία αυτών

Προοπτική συνεργασιών με μέλη ΔΕΠ και συναφή εργαστήρια από Πάντειο Πανεπιστήμιο, ΑΠΘ, Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Επικοινωνία: [email protected]